Σάββατο, 8 Οκτωβρίου 2016

Οι λησταντάρτες «ιππότες των ορέων» στην περιοχή Θεσσαλονίκης

του Σπύρου Κουζινόπουλου
Ελάχιστοι ίσως γνωρίζουν ότι ο διαβόητος λήσταρχος Φώτης Γιαγκούλας, έγινε περισσότερο γνωστός στο Πανελλήνιο, μετά από μία μυθιστορηματική του απόδραση ενώ μεταφέρονταν σιδηροδέσμιος στις φυλακές του Γεντί-Κουλέ της Θεσσαλονίκης, εξευτελίζοντας στην κυριολεξία την χωροφυλακή. Ο Γιαγκούλας περιβλήθηκε την αχλύ ενός μύθου και ενός Θρύλου όσο κανείς άλλος όχι μόνο για τις στυγερές δολοφονίες και τις αποδράσεις του αλλά γιατί η εγκληματική ληστρική δράση του κάποιες φορές συνοδεύονταν με πράξεις που στα μάτια των απλοϊκών χωρικών φαίνονταν ότι στρέφονταν κατά της αδικίας.
Ο Γιαγκούλας είχε αποδράσει μέσα από το τρένο που τον μετέφερε στις φυλακές Επταπυργίου για να εκτίσει την ποινή του. Οι αρχές τον είχαν συλλάβει λίγο νωρίτερα, αλλά ο Γιαγκούλας κατάφερε να ξεγλιστρήσει μέσα από τα χέρια των χωροφυλάκων και να καμαρώνει για τον άθλο του. Η κινηματογραφική απόδραση του Γιαγκούλα έγινε θέμα στον τύπο της εποχής που έγραφε για το πως ο ληστής ξεγέλασε τους φύλακες. Τους έβαλε να πιουν κρασί, έκανε τον κοιμισμένο και όταν αυτοί αποκοιμήθηκαν ζαλισμένοι, εκείνος πήδηξε έξω από το τρένο, ενώ οι φωνές των χωροφυλάκων που τον συνόδευαν αλλά και οι χειροπέδες στα χέρια και στα πόδια δεν κατάφεραν να τον σταματήσουν. 

Λίγο πριν τη γέφυρα Μπαμπά κοντά στη Λάρισα, το τρένο ελάττωσε ταχύτητα, ο Γιαγκούλας ξέφυγε από τη επιτήρηση και πήδηξε από το τρένο μαζί με τις βαριές του αλυσίδες, τις οποίες κουβάλησε πεζός όλο το μακρύ δρόμο μέχρι τα Σέρβια, όπου εκεί τις έκοψε ένας σιδεράς, ενώ ο λησταντάρτης  έκτοτε καμάρωνε  ισοβίως για τον άθλο του. 1

Μελετητές του φαινομένου της ληστοκρατίας στην Ελλάδα, τη διαχωρίζουν στις παρακάτω τρεις περιόδους: α)1835-1870, στα χρόνια της βασιλείας του Όθωνα, όπου έχουμε την εμφάνιση και την έξαρση του φαινομένου. β)1870-1920, οπότε έχουμε την παγίωση του φαινομένου που συνδέεται και με την προσθήκη νέων εδαφών στην ελληνική επικράτεια αλλά και τον «εθνικό διχασμό» και γ) την περίοδο 1921-1936 όπου με την καθοριστική σφραγίδα της Μικρασιατικής καταστροφής, υπάρχει εκ νέου έξαρση της ληστοκρατίας αλλά και η εξάλειψή της.

Η κοινωνική μάστιγα της ληστείας 
H κοινωνική μάστιγα της ληστείας ταλαιπώρησε αφάνταστα τον τόπο μας. Περισσότερο όμως υπόφεραν οι γεωργοκτηνοτρόφοι, που ήταν εκτεθειμένοι στον κίνδυνο, λόγω των συνθηκών ζωής και εργασίας τους στο ύπαιθρο. Στα μαντριά και στις στρούγκες τους κατέφευγαν συνήθως οι ληστές για τροφή, ρουχισμό, υποδήματα και χρήματα. Kαι αλίμονο σε κείνους που δεν συμμορφώνονταν με τις προσταγές τους. Tο κράτος δεν ήταν σε θέση να τους προστατεύσει. Γι’ αυτό οι περισσότεροι απ’ αυτούς είχαν γίνει ληστοτρόφοι.
H ζωή των κατοίκων είχε γίνει αφόρητη. Oι κτηνοτρόφοι εκτός από την τροφοδοσία των ληστών εξαναγκάζονταν να τους πληρώνουν μεγάλα χρηματικά ποσά, για να γλιτώσουν τη ζωή τους ή τη ζωή των παιδιών τους. Oι ληστές, έστελναν στους εύπορους κτηνοτρόφους συνήθως, σημειώματα, «μπιλιέτα», όπως τα έλεγαν.

Οι ληστοσυμμορίες στην περιοχή της Θεσσαλονίκης
Η μάστιγα των ληστοσυμμοριών στην περιοχή γύρω από τη Θεσσαλονίκη, είχε γνωρίσει απότομη αύξηση στο διάστημα των πολέμων, με συντήρησή της κατά τα επόμενα χρόνια, για να εξαφανιστεί στα τέλη της δεκαετίας 1920. 1
Στην περιοχή Θεσσαλονίκης, κυρίως στα χωριά της, ακόμη από τα χρόνια της Οθωμανικής κυριαρχίας, οι χωρικοί ήταν υποχρεωμένοι να υφίστανται τη δράση των συμμοριών –μουσουλμάνων και χριστιανών–, που λυμαίνονταν την ύπαιθρο. Μετά την απελευθέρωση της Μακεδονίας από τον τουρκικό ζυγό, αλλά και τους απανωτούς πολέμους που ακολούθησαν, από το 1912 έως το 1918, το φαινόμενο απέκτησε νέα διάσταση. Από τον Οκτώβριο 1915 και τα αμέσως επόμενα χρόνια, κατά τα οποία εξουσίαζαν στη Βόρεια Ελλάδα τα αγγλογαλλικά στρατεύματα, γνώρισε ιδιαίτερη άνθηση η ληστεία στην ύπαιθρο, τροφοδοτούμενη από λιποτάκτες του ελληνικού στρατού. 2

Μετά το 1922 και τη Μικρασιατική καταστροφή, πολλοί από τους ληστές ήταν παλαιοί φαντάροι, οι οποίοι, καθώς είχαν εγκαταλειφθεί στη μοίρα τους από την κυβέρνηση,  επέλεγαν το δρόμο της παρανομίας. Είναι χαρακτηριστικό ότι εκείνη ακριβώς την εποχή, σε μία 12μελή συμμορία που δρούσε στη γειτονική προς τη Θεσσαλονίκη περιοχή, οι πέντε από αυτούς ήταν Αρμένιοι, εκ των οποίων οι δύο (οι Αρτινιάν και Λουκασιάν) υπήρξαν πρώην αξιωματικοί του αρμενικού στρατού.3

Η κρίσιμη οικονομική κατάσταση και η φτώχεια των αγροτών, η αδικία εις βάρος τους, η ανεπάρκεια των δυνάμεων τήρησης της τάξης και η πλημμελής αστυνόμευση της υπαίθρου ήταν οι αιτίες που έβρισκαν πρόσφορο έδαφος οι ληστοσυμμορίες. Οι ληστές εισέπρατταν «φόρο» από τους χωρικούς για να τους αφήσουν ήσυχους στις ασχολίες τους, ενώ είχαν εξαιρετικές διασυνδέσεις με πολλούς χωρικούς στην περιοχή για υπόθαλψη και ασφαλή λημέρια. Κάποιες φορές, συλλάμβαναν ομήρους για ανταλλαγή με λύτρα. Τα μέτωπα ήταν πολλά. Μέχρι το 1917, έδρασε στην περιοχή μεταξύ Κατερίνης και Βέροιας η συμμορία του Καταραχιά. Συνελήφθησαν τα μέλη της και, τον Ιανουάριο 1918, καταδικάσθηκαν σε βαριές ποινές. 4
Οι ληστές Τομούδης και Σπυρίδης που είχαν αναπτύξει από τον Ιανουάριο του 1919, δραστηριότητα στην περιοχή Λαγκαδά και σε άλλες επίσης περιοχές,  συνεπλάκησαν τον Οκτώβριο εκείνου του έτους με τη χωροφυλακή στα Βρασνά Χαλκιδικής, ενώ ο ληστής Τζατζάς, είχε δράσει στη Χαλκιδική και αλλού στα χρόνια μετά από το 1919. 5
Από τους μουσουλμάνους, διαβόητος ληστής ήταν ο Τζεμάλ Κελ Μπαϊράμ, επίσης ο Σαμπή Εμή, Τουρκαλβανό ς που έδρασε με τους αδελφούς Ελμάς και Λιμάν Ρασίμ και φονεύθηκε το Νοέμβριο 1919. 6
Τα επόμενα δύο χρόνια και μέχρι το 1921, είχε σημειωθεί έξαρση της εγκληματικότητας. Η αστυνομία της περιοχής Θεσσαλονίκης ήταν ανίκανη να την ελέγξει, διότι παρέμεναν εν υπηρεσία μόνο 80 χωροφύλακες, από την προηγούμενη δύναμη των 500, καθώς πολλοί απολύθηκαν λόγω πολιτικών φρονημάτων. Καταδιωκτικά αποσπάσματα κατόρθωναν, περιστασιακά σε συμπλοκές με συμμορίες, να συλλάβουν ή να φονεύσουν ληστές. Το 1922, συνέβαιναν στην περιφέρεια Θεσσαλονίκης ιδίως ληστείες επιβατών σε αυτοκίνητα. 7
Το Μάιο 1922, έφθασε από την Αθήνα ικανή δύναμη χωροφυλάκων για την περιφρούρηση της δημόσιας ασφάλειας στην περιοχή και την εξόντωση των ληστοσυμμοριών που τη λυμαίνονταν. Ληστοσυμμοριτική δράση Τούρκων στα περίχωρα της Θεσσαλονίκης αντιμετωπίσθηκε από το μοίραρχο Γεώργιο Νικηφοράκη, με καταδιώξεις και τελικώς συλλήψεις το Μάιο 1923. 8

Στα τέλη του 1923, λυμαίνονταν την περιοχή στα ημιορεινά βόρεια της Θεσσαλονίκης  ληστές, οι οποίοι είχαν αποκομίσει λύτρα 500.000 δραχμών συνολικά, υπό το αδιάφορο βλέμμα του αστυνομικού σταθμάρχη Ασβεστοχωρίου. Είναι χαρακτηριστική μία καταγγελία  που έστειλαν από το Ασβεστοχώρι προς την εφημερίδα Ριζοσπάστης Έφεδροι και Ανάπηροι:
«Ένα σπουδαίο ζήτημα απασχολεί τους κατοίκους του χωριού μας. Οι ληστές λυμαίνονται κυριολεκτικά την περιφέρειά μας. Δεν μπορεί να βγει κανείς στο ύπαιθρο. Συλλαμβάνεται και γδύνεται. Από λύτρα έχουν συλλέξει άνω των 50000 χιλιάδων δραχμών. Παρ’ όλα αυτά όμως, καμία μέριμνα δεν λαμβάνεται εκ μέρους της εδώ αστυνομίας η οποία εντελώς αδρανεί. Ο Αστυνομικός Σταθμάρχης, συχνάζοντας περισσότερο στην οικία της μνηστής του, δεν δίνει καμιά προσοχή στο ζήτημα των αθρόων ληστειών. Διατελών υπό την εύνοια των ανωτέρων του Αρχών Θεσσαλονίκης, μετεβλήθη σε ένα αληθινό ραμολιμέντο. Απαίτηση όλων των κατοίκων γενικώς ανεξαρτήτως πολιτικών αποχρώσεων, είναι να απομακρυνθεί από εδώ το ταχύτερο το αστυνομικό αυτό όργανο…». 9

Τον Απρίλιο 1924, οι λησταντάρτες  είχαν φτάσει στο σημείο να δράσουν ακόμη και στα περίχωρα της πόλης της Θεσσαλονίκης. 10

Ιδιαίτερη αίσθηση, είχε προκαλέσει την άνοιξη του 1924 μία ληστρική επίθεση που είχε σημειωθεί στο 17ο χιλιόμετρο του δρόμου Θεσσαλονίκης-Κιλκίς εναντίον ενός αμερικανού δερματέμπορου από τη Νέα Υόρκη, του Αχέρ Μοχλό, ο οποίος μετέβαινε με αυτοκίνητο μαζί με έναν μεσίτη στο Κιλκίς για να αγοράσει δέρματα. Οι δύο λησταντάρτες που του επιτέθηκαν, αφού σταμάτησαν το όχημα, άρπαξαν 1.600 δολάρια που είχε επάνω του ο Νεοϋρκέζος δερματέμπορος. 11
Η σοβαρή κατάσταση που διαμορφώθηκε με τη δράση των ληστοσυμμορών, οδήγησαν την κυβέρνηση, στις 14 Απριλίου 1924, στην κήρυξη μιας σειράς περιοχών της χώρας και μεταξύ αυτών των νομών  Θεσσαλονίκης και Χαλκιδικής σε κατάσταση πολιορκίας «λόγω της διασαλευθείσας τάξης και ασφάλειας». Με την ίδια πράξη,  ίσχυσε μερικώς ο στρατιωτικός νόμος για τα αδικήματα της ληστείας. Στην περιοχή της Μακεδονίας την τήρηση της τάξης ανέλαβε το Γ΄ Σώμα Στρατού, του οποίου διοικητής ήταν ο αντιστράτηγος Αλέξανδρος Οθωναίος. 12

Με βάση ένα διάταγμα για τη δημόσια ασφάλεια, δημιουργήθηκαν επιτροπές για τη δημόσια ασφάλεια στην οποία μετείχαν ο κατά τόπο νομάρχης, ο εισαγγελέας και ο διοικητής της χωροφυλακής. Από τα πρώτα μέτρα αυτών των επιτροπών ήταν η εκτόπιση έως 1 χρόνο πολλών ύποπτων για συμμετοχή στις ληστανταρτικές συμμορίες. 13. Άμεσα απελάθηκαν 17 εγκληματίες. 14

Το Μάιο 1924, ο στρατηγός Θεόδωρος Πάγκαλος, σε επίσκεψη στη Θεσσαλονίκη, δήλωσε ότι η ληστεία θα καταδιωκόταν ανηλεώς. Μια δεκαριά καταδικασμένοι σε θάνατο για εγκλήματα του κοινού ποινικού δικαίου εκτελέσθηκαν στη διάρκεια της παραμονής του στην περιοχή. 15  ΟΙ περισσότεροι, που εκτελέστηκαν στις 8 Μαΐου 1924, ήταν μέλη της ληστοσυμμορίας του Κωνσταντίνου Πρωτοψάλτη και μεταξύ αυτών ο Πασχάλης Τοπαλίδης ή Ξανθούλης, ο Ματθαίος Λαμπίας, Θεόδωρος Νταντούνης, Αναστάσιος Νικολαΐδης, Λάζαρος Παπαδόπουλος, Χρήστος Παπαδόπουλος, οι Σουλτάνα και Παναγιώτα Καλογιαννίδου, που έδρασαν το 1923 και 1924 στην ανατολική περιοχή Θεσσαλονίκης και στο Λαγκαδά. 16 
Εναντίον μιας άλλης συμμορίας που αποτελούνταν από τέσσερα άτομα και δρούσε επίσης στην περιοχή του Λαγκαδά, εκστράτευσε ο αντισυνταγματάρχης της ανωτάτης διοίκησης χωροφυλακής Μακεδονίας Γεώργιος Καλοχριστιανάκης με 15 χωροφύλακες. Το Μάιο 1924, συνελήφθησαν τα μέλη της συμμορίας Σαλικουρτζή (Πλούτογλου, Θ. Μπαλής, Κ. Σπανουδάκης, Κ. Καραμπατζάκης, Σ. Μιτρόπουλος, Π. Γενιτσαριώτης, Π. Τζινόπουλος, Ε. Τζινόπουλος, Γ. Μελάς, Ν. Πέλιος). Πραγματοποίησαν 28 ληστείες και 26 φόνους στην περιοχή Ιερισσού και αποκόμισαν κεφάλαιο 3 εκατομμυρίων δραχμών, που κατέθεσαν σε τράπεζες της Θεσσαλονίκης. Ο Σαλικουρτζής με τα κλοπιμαία έκανε εμπορικές επιχειρήσεις. Η δίκη έγινε στις 4 Αυγούστου 1924 και τουφεκίστηκαν τρεις μέρες αργότερα, στις 7 Αυγούστου. 17
Τον Οκτώβριο 1924, ληστές δρούσαν στο Σωχό. Ενώ τον ίδιο μήνα και συγκεκριμένα στις 7 Οκτωβρίου 1924, καταδικάσθηκε σε θάνατο ο λήσταρχος Κ. Χασιώτης, γεννηθείς το 1888 στην Κατερίνη, από το 1909 ληστής. Εγγράμματος, από εύπορη οικογένεια, γιός διάσημου ληστή της εποχής, διέπραξε φόνους, το 1913 πήρε αμνηστία και έδρασε ως οπλαρχηγός, στη συνέχεια έγινε πάλι ληστής. 18
Τα αυστηρά κατασταλτικά μέτρα των αρχών δεν φαίνεται να πτοούν τους ληστές που συνεχίζουν απτόητοι τη δράση τους. Έτσι, το Δεκέμβριο του 1924, συμμορία ληστών επιτίθεται σε συγκοινωνιακά αυτοκίνητα που εκτελούσαν τη διαδρομή Θεσσαλονίκη-Σέρρες και ληστεύουν τους επιβάτες, γεγονός που προκαλεί επερώτηση στη βουλή από τον βουλευτή Κωνσταντινίδη για το πρόβλημα της ασφάλειας. Απαντώντας ο υπουργός Εσωτερικών Γεώργιος Κονδύλης, επιβεβαιώνει τη ληστεία, ισχυριζόμενος όμως ότι αποτελεί «μίαν από τας σπανίας». 19

Ένα γεγονός που συγκλόνισε το Πανελλήνιο, ήταν κρούσμα το οποίο απασχόλησε σε έκταση τη δημοσιότητα ήταν η ενέδρα που είχε στήσει στις 22 Φεβρουαρίου 1925 η συμμορία του Πάντου Μπαμπάνη εναντίον ομάδας κυνηγών, μεταξύ αυτών ο πρώην υπουργός Σπυρίδων Στάης, στα περίχωρα της Κατερίνης. Ο λήσταρχος μάλιστα συστήθηκε φιλόφρονα στο Στάη και του έδωσε την καρτ-βιζίτ τη δική του και των πρωτοπαλλήκαρων, Λεωνίδα Μπαμπάνη και Τσαμίτα 20. 
Ο γιατρός Τζαμαλούκας

Ο πρώην υπουργός Στάης
Σύμφωνα με τα δημοσιεύματα των εφημερίδων της εποχής, οι ληστές δήλωσαν στον όμηρο Θεσσαλονικιό γιατρό Γεώργιο Τζαμαλούκα, ότι ζητούσαν πολλά λεφτά διότι προίκιζαν ορφανές 21. Η συμμορία των ληστανταρτών άφησε ελεύθερους τους όμηρους όταν καταβλήθηκαν λύτρα ύψους 200.000 δραχμών. 22  Στην ατυχία τους ήταν τυχεροί, καθώς άλλοι απαχθέντες στο παρελθόν, όπως ο πρώην υπουργός Οικονομικών Σ.Σωτηρόπουλος, είχε μείνει όμηρος στα χέρια των ληστών επί 36 ημέρες. 23
Στο διάστημα των λίγων ωρών που οι απαχθέντες βρίσκονταν στα χέρια των ληστών και μέχρι να έρθουν τα λύτρα για την απελευθέρωσή τους, συζητώντας ο λήσταρχος Μπαμπάνης με τον όμηρο Γ. Τζαμαλούκα, στην παρατήρηση ότι κάποια μέρα θα ’ρχόταν το μοιραίο, απάντησε: «Αυτό το ξέρουμε. Μια μέρα θα γίνει. Αλλά για την ώρα είμαστε βασιλιάδες. Και μας ευχαριστεί. Βουνό και πάλι βουνό, γιατρέ. Όλη η λεβεντιά και η ομορφιά της ζωής, που δεν καταλαβαίνετε εσείς οι μουχλιασμένοι». 24
Η δραπέτευση από τις φυλακές Επταπυργίου στις 28 Μαρτίου 1925 δύο διαβόητων ληστών, των Τζατζά και Μπουρλή, προκαλεί σοκ στην κοινή γνώμη, πολύ περισσότερο που διέφυγαν σιδηροδέσμιοι, τρυπώντας κάποιους τοίχους της φυλακής. Είναι χαρακτηριστικό ότι για την απόδραση, φυλακίστηκαν ο υπολοχαγός Αντωνόπουλος και ο επιλοχίας Παρθενιώτης με την κατηγορία ότι βοήθησαν τους δύο δραπέτες. Και κάτι σημαντικό: Εκμεταλλευόμενος την αναστάτωση που υπήρξε στη φυλακή, κατόρθωσε την επόμενη ημέρα να δραπετεύσει από το Γεντί Κουλέ και το στέλεχος του ΚΚΕ, Νίκος Ζαχαριάδης, ο μετέπειτα Γενικός Γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος που κρατούνταν εκεί για την πολιτική του δραστηριότητα. 25

Ο λήσταρχος Γιαγκούλας
Αναμφίβολα, τη μεγαλύτερη φήμη για τη δράση του ως ληστάρχου, την απέκτησε ο διάσημος λησταντάρτης της εποχής, Φώτης Γιαγκούλας, που είχε γεννηθεί το 1900  στο χωριό Λιβαδερό Κοζάνης, και έδρασε ακόμη από ηλικία 16 ετών, το 1916, στην περιοχή των Πιερίων και του Ολύμπου. Κατάφερνε πάντα να αποφεύγει τη σύλληψη, λόγω του πυκνού δικτύου πληροφοριοδοτών που διέθετε στα χωριά των περιοχών του Ολύμπου και των Πιερίων, οι οποίοι των ειδοποιούσαν για κάθε κίνηση των διωκτικών αρχών και του πρόσφεραν κρησφύγετα. Στις 17 Ιουλίου 1924 είχαν δικαστεί στο Διαρκές Στρατοδικείο Θεσσαλονίκης 21 άτομα, μεταξύ των οποίων δύο γυναίκες και πέντε χωροφύλακες με τις κατηγορίες της υπόθαλψης ή  διευκόλυνσης στη συμμορία του Γιαγκούλα. 26 
Το Μάρτιο 1925, ήταν επικεφαλής 7 ανδρών (μεταξύ τους οι Πάντος Μπαμπάνης, Μάρκος, Γκανάτσος, Μακρής, Παπαγεωργίου), χωρισμένων σε 3 υποομάδες. Για λόγους ασφάλειας. διέθετε έμπιστους φίλους, που μετέρχονταν την ιδιότητα του ληστή δυο φεγγάρια κάθε χρόνο. 27
Ο λήσταρχος Γιαγκούλας, o «βασιλιάς των ορέων» όπως αποκλήθηκε, είχε στο ενεργητικό του πολλούς φόνους αλλά και πολλές αγαθοεργίες. Όπως σχεδόν όλοι οι λήσταρχοι της εποχής, πίστευε ότι διορθώνει τις αδικίες, ότι τιμωρεί την εξουσία, τους προδότες και συγχρόνως βοηθά τους φτωχούς και αδικημένους. Ο Γιαγκούλας ξεχώρισε για πολλούς λόγους. Ένας από αυτούς ήταν το θράσος του απέναντι στις διωκτικές αρχές. Κατά τη διάρκεια της ληστρικής ττου δράσης, του δεν ήταν λίγες οι φορές που εξευτέλισε τη χωροφυλακή. Λέγεται ότι ο Γιαγκούλας ήταν ένας όμορφος άντρας που γοήτευε τις γυναίκες και του άρεσε η «καλή ζωή». 
Είναι χαρακτηριστικό ένα περιστατικό που συνέβη όταν ο λήσταρχος εισέβαλε με τους άντρες του στο μοναστήρι της Παναγίας της «Γλυκόβου», στο Σαραντάπορο. Εκεί ο Γιαγκούλας αφού έδεσε τους καλογέρους και τον ηγούμενο, τους απείλησε ότι θα τους σφάξει με το μαχαίρι που κρατούσε αν δεν γινόταν πιο φιλάνθρωποι προς τους χωρικούς της περιοχής. Στη συνέχεια, σύμφωνα με την περιγραφή που έγινε στις εφημερίδες της εποχής: «Ο Γιαγκούλας έσπευσεν προς την αίθουσαν του εστιατορίου της Μονής, ευσταλής και μεγαλοπρεπής, εν τη αρειμανίω και αγρία γραφικότητι της στολής του, λάμπων από την τρομεράν πανοπλίαν του».  28
Εφημερίδα Μακεδονία 22-9-1925
Στις 21 Σεπτεμβρίου 1925, οι Γιαγκούλας, Μπαμπάνης και Τσαμίτας περικυκλώθηκαν από απόσπασμα 18 χωροφυλάκων υπό το μοίραρχο Πετράκη στην τετάρτη κορυφή του Ολύμπου, κοντά στην Κλεφτόβρυση, εξοντώθηκαν και αποκεφαλίσθηκαν. Ο Πετράκης είχε κατορθώσει να μάθει τα καταφύγια του Γιαγκούλα από τους βοσκούς της περιοχής. 
Εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ 23-9-1925 
Τα κομμένα κεφάλια των ληστών, μεταφέρθηκαν  στην Κατερίνη και εκτέθηκαν σε κοινή θέα, για να τα δει κυρίως ο στρατηγός Πάγκαλος, που επέστρεφε από τη Θεσσαλονίκη στην Αθήνα. Ο Γιαγκούλας είχε τελέσει 55 φόνους, ο Μπαμπάνης. 29 Το κομμένο κεφάλι του Γιαγκούλα, βρίσκεται έκτοτε στο εγκληματολογικό μουσείο στην Αθήνα, μαζί με το θρυλικό μαχαίρι του, την «Παρδάλα», με το οποίο εκτιμάται ότι δολοφόνησε 54 ανθρώπους.



Οι ληστοσυμμορίες μετά τον Γιαγκούλα
Το 1928, οι ληστανταρτικές συμμορίες που δρούσαν στη Μακεδονία, ήταν δεκατέσσερις. Ως αρχηγοί αναφέρονταν οι Ζώγας, Φορφόλιας, Ψαλλίδας, Λεωνίδας Μπαμπάνης (ο νεώτερος αδελφός του Πάντου), Καρτσούκας, Καταραχιάς, Κοντολύκος, οι Κουμπαίοι, Λάμπρος Στάθης, Τράντος, Τζατζάς κ.α. 30 Οι συμμορίες εκείνες με τη δράση τους «κατήσχυναν το Κράτος και εξευτέλισαν την Χωροφυλακήν». 31  Άλλες συμμορίες που δρούσαν στο Μακεδονικό έδαφος εκείνη την περίοδο, ήταν των ληστάρχων  Γκατσαβέλλη και Βερβέρη. 32  
Το Σεπτέμβριο 1928, συμμορία έσφαξε δύο αιχμαλώτους κοντά στο χωριό Αυγερινός της Κοζάνης, επειδή δεν πληρώθηκαν τα λύτρα 100.000 δραχμών που ζητούσαν. 33
Η δράση των ληστοσυμμοριών παίρνει σχεδόν ανεξέλεγκτες διαστάσεις, καθώς μπαίνουν ακόμη και στα χωριά περιοχών της Μακεδονίας, της Θεσσαλίας και της Ηπείρου, κλέβουν το βιός των πολιτών, σκοτώνουν για «ψύλλου πήδημα» κι αρπάζουν ομήρους διεκδικώντας λύτρα για την απελευθέρωσή τους. «Η δημοσία ασφάλεια εις την ύπαιθρον έφθασεν πλέον εις σημείον απροχώρητον», έγραψε την 1η Σεπτεμβρίου 1928 η εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ, κι ανέφερε ένα χαρακτηριστικό περιστατικό που συνέβη στα Γρεβενά: Μόλις απελευθερώθηκε από τους ληστές με την καταβολή λύτρων ο Ασημάκης Ψύλλος, αμέσως η συμμορία που δρούσε στην περιοχή συνέλαβε την αδελφή του Ειρήνη για να την παντρέψει με έναν από τα μέλη της σπείρας, τον ληστοφυγόδικο Ευάγγελο Φωτάκη. 34
Η κατάσταση που επικρατεί στην ύπαιθρο χώρα είναι τέτοια, ώστε το δημοσιογραφικό όργανο του ΚΚΕ, η εφημερίδα Ριζοσπάστης να διατυπώνει από τον τίτλο ακόμη δημοσιεύματός της μήπως το κράτος έρχεται σε συνεννόηση με τους ληστές ή αδυνατεί να επιβληθεί και να τους διαλύσει. Και όπως χαρακτηριστικά αναφέρει σε ανταπόκριση από τη Νεάπολη Κοζάνης:
«Η ασφάλεια στην ύπαιθρο σε ολόκληρη τη Δυτική Μακεδονία έχει περιέλθει σε αξιοθρήνητο σημείο. Το κράτος την έχει εξ’ ολοκλήρου εγκαταλείψει στη διάθεση των ληστών».
Μάλιστα η εφημερίδα καταγγέλει δημόσια ότι «οι φίλοι των ληστών στο κάθε χωριό γυρίζουν και καταγράφουν την περιουσία κάθε χωρικού. Υποβάλλουν ύστερα λεπτομερή έκθεση στους ληστές, επί τη βάσει της οποίας επιβάλλεται το χαράτσι. Εσύ θα πληρώσεις τόσο, εσύ τόσο κλπ». 35
Μετά από όλα αυτά το Αρχηγείο της Χωροφυλακής δίνει στη δημοσιότητα ένα «Ληστρικόν Μητρώον» στο οποίο είχαν καταχωρηθεί 125 ληστές που δρούσαν ή είχαν δράσει στο παρελθόν σε ολόκληρη τη χώρα και είχαν επικηρυχθεί από τις αρχές για την κακοποιό δραστηριότητά τους. Το μεγαλύτερο ποσό επικήρυξης, είχε δοθεί για τον Σερραίο λησταντάρτη Δημήτριο Μεζαρτζή, ο οποίος είχε επικηρυχθεί το 1920 με το ποσό των 50.000 δραχμών για την κατάδοσή του και το ποσό των 150.000 για τη σύλληψη ή τον φόνο του. Και με το ίδιο ποσό είχε γίνει το 1926 η επικήρυξη του ληστή Στάθη Λάμπρου που δρούσε στην περιοχή της Πέτρας Ολύμπου. 36
Αποθρασυμένοι οι ληστές επιχειρούν να δημιουργήσουν κλίμα τρομοκράτησης και απειλών  προκειμένου να μην δίδονται πληροφορίες από τους πολίτες, αλλά και να σταματήσουν οι εφημερίδες να ασχολούνται με τη δράση τους. Ο ληστής Ψαλλίδας της συμμορίας Γκατσαβέλη που δρούσε στην περιοχή Γρεβενών, το 1928, έστειλε γράμμα στον υπομοίραρχο Άγγελο Έβερτ, με περιεχόμενο: «Κύριε Έβερτ, ειδοποίησε αυτόν τον συντάκτην του “Φωτός” ότι θα έλθω και θα τον λιανίσω με το μαχαίρι κομμάτι από κομμάτι. Μεθ’ υπολήψεως, Ψαλλίδας. 37
Οι ληστές έπαιρναν υποστήριξη από μερίδα των κατοίκων στις περιοχές όπου δρούσαν, όχι μόνο λόγω εξαγοράς ή τρομοκρατίας, αλλά επίσης γιατί υπήρχε εκείνη τη δύσκολη εποχή στο πρόσωπό τους, με τις αλλεπάλληλες πολεμικές αναμετρήσεις της χώρας, την πολιτική αστάθεια και τη βαθιά οικονομική κρίση, το ρομαντικό στοιχείο. Καθώς θεωρούσαν ορισμένοι ότι οι ληστές εκφράζουν τα αισθήματα της παλληκαριάς, της φιλανθρωπίας και της ικανοποίησης ότι το αίσθημα της καταπίεσης από το κράτος έβρισκε διέξοδο. 
Σε σειρά αναγνωσμάτων που δημοσιεύονταν στον τύπο της εποχής για τους ληστές, το βίο και τα εγκλήματα τους, παριστάνονταν ως ήρωες, μεγαλόθυμοι, γενναίοι, με αισθήματα. Ο Μπαμπάνης μάλιστα διέθετε σφραγίδα που έγραφε «Πάντος Μπαμπάνης - λήσταρχος». 38  
Τα κατορθώματα του Φώτη Γιαγκούλα είχαν γίνει, το 1925, ανάγνωσμα σε συνέχειες («Οι Βασιλείς των ορέων»). 39 Άλλο ανάγνωσμα του 1925 ασχολούνταν με την εξιστόρηση των ερώτων του. 40  Άνθρωποι αμόρφωτοι και απλοϊκοί έσπευδαν να αποκτήσουν παρόμοια δόξα. Η ληστεία είχε αναγορευθεί σε στάση ανυπακοής και άναρχης αυτονομίας. Το 1924 ο Γιαγκούλας, στα Πιέρια, έλεγε στο Μήτρο Τρομπάτσο τον τσέλιγκα, που τον συνάντησε να πηγαίνει στο χωριό του: «Θα μπορούσα να σκοτώσω έναν επικηρυγμένο ψευτοληστή και να κατέβω ελεύθερος στην κοινωνία με πλούτη αμέτρητα... Αλλά μου φαίνεται πως είμαι περισσότερο ηθικός από το Κράτος... Λοιπόν, όχι. Θα μένω στο βουνό και θα ζητώ τη χάρι από το Κράτος με παλληκαριά και με εκβιασμό, όχι με δολοφονία...». 41
Κι ενώ πολλοί είχαν αναγάγει τους ληστές στη σφαίρα του μύθου και της φαντασίας, στην πραγματικότητα η κατάσταση στους κόλπους τους κάθε άλλο παρά ιδανική ήταν. Προκειμένου να πάρουν χάρη για τις πράξεις τους, πρόδιδαν ο ένας τον άλλο ή αλληλοσκοτώνονταν και έκοβαν το κεφάλι του θύματος για να εισπράξουν και την επικήρυξη. Ο λήσταρχος Ευάγγελος Μπλαντέμης ο οποίος είχε πραγματοποιήσει, με τη συμμορία του, τη ληστεία του τραίνου Θεσσαλονίκης-Αθήνας τη νύχτα της 9ης προς 10η Απριλίου 1924, φονεύθηκε από τον Κατσέλη, ληστή που αποφάσισε να πάρει αμνηστία. 42
Εκείνη κυρίως η αλληλοεξόντωση των ληστών και όχι η αποτελεσματικότητα των επίσημων αρχών, ήταν που στην πραγματικότητα οδήγησε τα επόμενα χρόνια στη μείωση της κοινωνικής μάστιγας της ληστείας.

Παραπομπές
1.     Εφημερίδα ΣΚΡΙΠ, 4-3-1925
2.     Αλέξανδρος Δάγκας, Η περιφέρεια Θεσσαλονίκης στον 20ο αιώνα, Θεσσαλονίκη 2010, Επίκεντρο, σ.365-370
3.     Εφημερίδα Το Φως, 27-3-1916
4.     Εφημερίδα Μακεδονικά Νέα 21-5-1924
5.     Εφημερίδα Το Φως, 21-1-1918
6.     Εφημερίδα Ταχυδρόμος Βορείου Ελλάδος, 29-3-1925
7.     Υπουργείον Στρατιωτικών – Διεύθυνσις Χωροφυλακής, Επίσημον Δελτίον 1-6-1917 μέχρι 31-12-1919, Αθήνα 1920, σς.130-131
8.     Αλέξανδρος Δάγκας, ο.π., σ.366
9.     Εφημερίς των Βαλκανίων, 1-6-1923
10.  Εφημερίδα Ριζοσπάστης 4-1-1924
11.  Εφημερίς των Βαλκανίων, 21-3-1924
12.  Εφημερίδα Ριζοσπάστης, 17-5-1924
13.  Εφημερίδα Μακεδονικά Νέα, 14-4-1924
14.  Εφημερίς των Βαλκανίων, 20-4-1924
15.  Εφημερίδα Μακεδονικά Νέα, 24,27-4-1924
16.  Αλέξανδρος Δάγκας, ό.π., σ.367
17.  Εφημερίς των Βαλκανίων, 9-5-1924
18.  Εφημερίδα Μακεδονικά Νέα 26 έως 31-5-1924 και 5 έως 8—8-1924
19.  Εφημερίς των Βαλκανίων, 8-10-1924
20.  Εφημερίδα Ριζοσπάστης, 16-12-1924
21.  Εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ, 17-7-1924
22.  Εφημερίς των Βαλκανίων 24 έως 27-2-1925
23.  Εφημερίδα Μακεδονικά Νέα, 23 έως 27-2-1925
24.  Εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ, 3-3-1925
25.  Εφημερίδα Μακεδονικά Νέα, 23 έως 27-2-1925
26.  Εφημερίδα Μακεδονία, 29,30,31-3-1925
27.  Εφημερίδα Μακεδονία, 17-7-1924
28.  Εφημερίδα Ταχυδρόμος Βορείου Ελλάδος, 29,31-3-1925
29.  Εφημερίδα ΣΚΡΙΠ, 8-3-1925
30.  Εφημερίδα Μακεδονία, 22,24-9-1925 και εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ 22-9-1925
31.  Εφημερίδα Ριζοσπάστης 30-9-1928
32.  Εφημερίδα Μακεδονία, 1-10-1928
33.  Εφημερίδα Μακεδονία, 5-10-1928
34.  Εφημερίδα Ριζοσπάστης, 23-8-1928
35.  Εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ, 1-9-1928
36.  Εφημερίδα Ριζοσπάστης, 8-9-1928
37.  Εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ, 24-9-1928
38.  Εφημερίδα Ριζοσπάστης 24-9-1928
39.  Εφημερίδα Μακεδονικά Νέα, 24-9-1928
40.  Εφημερίδα Ταχυδρόμος Βορείου Ελλάδος, 29, 31-3-1925
41.  Εφημερίς των Βαλκανίων, 6-4-1925
42.  Εφημερίδα Μακεδονικά Νέα, 23 έως 27-2-1925  

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου