Ευχετήριες κάρτες για "Καλό Πάσχα" από τους φυλακισμένους του Γεντί Κουλέ

του Σπύρου Κουζινόπουλου

Οι χρονιάρες μέρες που διανύουμε έρχονται να μας θυμίσουν τις ευχετήριες κάρτες που έστελναν από τις φυλακές Επταπυργίου σε κάθε μεγάλη γιορτή της χριστιανοσύνης (Πάσχα, Χριστούγεννα κλπ) οι φυλακισμένοι δεσμώτες του Γεντί Κουλέ κατά την μετεμφυλιακή ανώμαλη περίοδο που έζησε η χώρα.

Επρόκειτο για κανονικό καλλιτεχνικό εργαστήριο, που είχαν στήσει οι έγκλειστοι στο Επταπύργιο, όπως και στις άλλες φυλακές της χώρας, κομμουνιστές πολιτικοί κρατούμενοι, για να περνάνε παραγωγικά και τον ελεύθερο χρόνο τους, αλλά και για να στέλνουν στον έξω κόσμο τα μηνύματα της ειρήνης, της αμνηστίας των πολιτικών κρατουμένων και τα γενικά προβλήματα που αντιμετώπιζε ο ελληνικός λαός. Ξενυχτώντας πολλές φορές, ιδιαίτερα τις περιόδους των γιορτών, δουλεύοντας ως το πρωί για να δημιουργήσουν κάτω από το φως κάποιας λάμπας των 25 W ή το αχνό φως που έμπαινε από το παραθυράκι του θαλάμου, σκαλισμένες με το χέρι ευχετήριες κάρτες, ξυλόγλυπτες μινιατούρες με σχέδια επάνω (βάζα, ξύλινες ταμπακιέρες κ.α.).

Επίσης, δημιουργούσαν αφίσες για τις εθνικές εορτές καθώς και εργόχειρα, ενώ ιδιαίτερη προσοχή έδειχναν οι πολιτικοί κρατούμενοι του Γεντί Κουλέ στη διακόσμηση σε κασετίνες και ξύλινες ταμπακιέρες. Δεν υπήρχε ταμπακιέρα που έβγαινε από τη φυλακή, δίχως το σκίτσο του Επταπυργίου. Ενώ δεν ήταν λίγες οι ταμπακιέρες που απ' έξω είχαν τον πιτσιρικά με το κοντό παντελονάκι να κατουράει το ανεστραμμένο γερμανικό κράνος με τη σβάστικα και από κάτω να γράφει «ο πιτσιρικάς εκδικείται το φασισμό».

Νίκος Τζένας

Ψυχή αυτής της καλλιτεχνικής δημιουργίας, ήταν ο καλλιγράφος Νίκος Τζένας. Όπως μας είχε διηγήθηκε ο ίδιος:

«Στα 12,5 χρόνια που έκανα στις φυλακές του Γεντί Κουλέ, του Ιτζεδίν και της Κέρκυρας, πέρασαν από τα χέρια μου χιλιάδες κάρτες, πολλά βάζα και μινιατούρες και άλλα έργα που θα πήγαιναν όχι μόνο στους συγγενείς των πολιτικών κρατουμένων, αλλά και σε παράγοντες που είχαν άμεση σχέση με τη ζωή μας, όπως στη διεύθυνση των φυλακών, στο γιατρό της φυλακής, σε εισαγγελείς, δικαστές και μητροπολίτες.

Οι κάρτες αυτές είχαν γίνει με ιδιαίτερη προσοχή, υπομονή και κουραστική δουλειά, σε χαρτί γκοφρέ πολυτελείας, με σινικές μελάνες και ακουαρέλες, τα κορδονάκια φλος κλπ. Όταν μιλώ για χιλιάδες κάρτες, δεν είναι αυτό υπερβολή. Είναι δουλειά που δεν μπορεί να την κάνει ο καθένας. Κι ας μην ξεχνάμε ότι τότε στις φυλακές τις γιορτινές μέρες, θέτανε θέμα άμιλλας μεταξύ ακτίνων και θαλάμων για το ποιος θα στείλει πιο πολλές χειροποίητες ευχετήριες κάρτες και έργα».

Δυστυχώς το αρχείο που κρατούσε ο Νϊκος Τζένας με τις δημιουργίες του αυτές, έγινε παρανάλωμα του πυρός, όταν μία νύχτα του χειμώνα του 1961 κάηκε το σπίτι του και μόλις που πρόλαβαν με το γιό του Γιάννη, να βγουν με τις πιτζάμες στο δρόμο. Διατυπώνοντας την υποψία ότι μπορούσε να ήταν έργο παρακρατικών, καθώς τότε, σε μία περίοδο που η χώρα ζούσε το όργιο των εκλογών της βίας και νοθείας, ο Νίκος Τζένας ήταν γραμματέας της ΕΔΑ νομού Θεσσαλονίκης.

Τα στοιχεία είναι από το βιβλίο του Σπύρου Κουζινόπουλου «Γεντί Κουλέ η Βαστίλη της Θεσσαλονίκης» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΙΑΝΟΣ