Οι 49 Βορειοελλαδίτες που εκτελέστηκαν στο Σκοπευτήριο Καισαριανής

Μακεδόνες και Θρακιώτες που στήθηκαν στο εκτελεστικό απόσπασμα από τους Ναζί τη μαύρη Πρωτομαγιά του 1944 

Του Σπύρου Κουζινόπουλου

Το ένα τέταρτο περίπου των κρατούμενων από τους ναζί κομμουνιστών στο στρατόπεδο του Χαϊδαρίου, που εκτελέστηκαν την Πρωτομαγιά του 1944 στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, κατάγονταν από τη Βόρεια Ελλάδα ή διέμεναν εδώ, σύμφωνα με τα στοιχεία που συγκεντρώσαμε στη διάρκεια έρευνάς μας.

Συγκεκριμένα, εντοπίσαμε 49 ονόματα Μακεδόνων και Θρακών καθώς και τις φωτογραφίες ορισμένων από αυτούς, προσπαθώντας να βοηθήσουμε κι εμείς την προσπάθεια ταυτοποίησης των 200 εκτελεσμένων μετά τις συνταρακτικές φωτογραφίες οι οποίες δημοσιεύτηκαν τις τελευταίες μέρες.

Από τους 49 εκτελεσμένους στο Σκοπευτήριο Βορειοελλαδίτες εκείνη την αποφράδα ημέρα, οι 16 κατάγονταν ή κατοικούσαν στη Θεσσαλονίκη, 9 στη Θράκη, 6 στις Σέρρες, 6 στην Καβάλα, 5 στον νομό Κοζάνης, 4 στη Δράμα, 2 στο Κιλκίς και 1 στην Ημαθία.

Η υπόθεση των 200 εκτελεσμένων αγωνιστών τη «μαύρη Πρωτομαγιά του ’44», όπως αποκλήθηκε, παραμένει μέχρι σήμερα ένα από τα πιο συγκλονιστικά κεφάλαια της Κατοχής. Παρά τις πολυετείς έρευνες και τις διασταυρώσεις στοιχείων από βιβλία, αρχεία και δημοσιεύματα, η πλήρης ιστορική τεκμηρίωση συνεχίζει να αποτελεί ζητούμενο, υπενθυμίζοντας πόσο δύσκολη –αλλά και αναγκαία– είναι η διατήρηση της ιστορικής μνήμης.

Τα στοιχεία που αντλήσαμε εμείς είναι από διάφορους καταλόγους που κατά καιρούς δημοσιεύτηκαν και συγκεκριμένα από την Πανελλήνια Ενωση Θυμάτων Γερμανικής Κατοχής «Ο Φοίνιξ», το έργο του Αντώνη Φλούντζη «Χαϊδάρι, κάστρο και βωμός της Εθνικής Αντίστασης», την έκδοση της Κ.Ε. του ΚΚΕ «Επεσαν για τη ζωή» (τόμος 4α, 2001), την εφημερίδα «Εργατικός Αγώνας» που εκδιδόταν από τη Διοίκηση του Εργατικού Κέντρου Θεσσαλονίκης την περίοδο 1945-1946 κ.α.

Ο κατάλογος των εκτελεσθέντων Βορειοελλαδιτών

Αϊβατζίδης Γιωργος

1. Αϊβατζίδης Γιώργος του Αλέξανδρου, μάγειρας, από τα Σέρβια Κοζάνης. Ακροναυπλιώτης.

2. Αλατζάς Νίκος του Γιώργου. Γεννήθηκε το 1913, αγρότης, από το Σουφλί Εβρου.

3. Αλμπάνης Γιώργος, αγρότης, από την Ευκαρπία Σερρών. Στέλεχος του ΚΚΕ, εξόριστος στην Ανάφη από τη δικτατορία Μεταξά.

Αστυφίδης Γιώργος

4. Αστυφίδης Γιώργος, εμποροϋπάλληλος, από τη Θεσσαλονίκη. Για τη συνδικαλιστική του δράση και τη συμμετοχή του στα γεγονότα του Μάη 1936 συνελήφθη από τα όργανα της Ασφάλειας Πολυχρονόπουλο και Παπά, αργότερα υπαρχηγό του Δάγκουλα, και εξορίστηκε. Από το δικτατορικό καθεστώς παραδόθηκε στους ναζί που τον μετέφεραν στο στρατόπεδο Χαϊδαρίου.

Βαγενάς Απόστολος

5. Βαγενάς Απόστολος του Γιώργου, καπνεργάτης, από τη Νιγρίτα Σερρών. Στέλεχος του ΚΚΕ, συνδικαλιστής στο Σωματείο Καπνεργατών. Εξόριστος στην Ανάφη και αργότερα στην Ακροναυπλία. Κατά τη μεταφορά του στον τόπο εκτέλεσης άφησε το εξής σημείωμα: «Δεν σας ξέχασα ποτές. Για σας και τον Ελληνικό λαό έδωσα και τη ζωή μου. Σήμερα 1η Μάη 1944. Σας φιλώ για τελευταία φορά. Α. Βαγενάς».

6. Βεκίδης Ζαφείρης, τσαγκάρης, από τη Θεσσαλονίκη. Στέλεχος του ΚΚΕ, μέλος της διοίκησης του Σωματείου Υποδηματεργατών, γραμματέας του Ενωτικού Εργατικού Κέντρου Θεσσαλονίκης. Εξόριστος στην Ανάφη το 1935. Υποψήφιος βουλευτής Θεσσαλονίκης με το «Παλλαϊκό Μέτωπο» στις εκλογές του 1936. Με σημαντικό ρόλο στα γεγονότα του Μάη του ’36. Φυλακισμένος στην Ακροναυπλία.

Βεκίδης Ζαφείρης

7. Γεωργιάδης Περικλής, πρόσφυγας, γεννήθηκε το 1910 στη Σαμψούντα Μ. Ασίας. Σε μικρή ηλικία είδε τον πατέρα του να εκτελείται με απαγχονισμό από τους Τούρκους στην πλατεία της Σαμψούντας. Κάτοικος Ποντολίβαδου Καβάλας. Συλλαμβάνεται το 1936 και εκτοπίζεται σε Ανάφη και Φολέγανδρο, και στη συνέχεια φυλακίζεται στην Ακροναυπλία.

8. Γκινές Κώστας, σερβιτόρος, από τη Δράμα (ή Καβάλα ή Ξάνθη).

9. Δαλδογιάννης Σταμάτης, γεννημένος το 1892 στη Θράκη, κάτοικος Δράμας (ή Θεσσαλονίκης). Σερβιτόρος, ειδ. γραμματέας του σωματείου καφεζυθεστιατορίων. Εξόριστος στον Αϊ-Στράτη το 1935. Στις 23-6-1936 συνελήφθη στη Θεσσαλονίκη και φυλακίστηκε στην Ακροναυπλία.

10. Δημητριάδης Δημήτρης του Κώστα, από την Πτολεμαΐδα. Στέλεχος του ΚΚΕ. Εξόριστος στην Ανάφη και φυλακισμένος στην Ακροναυπλία.

11. Καλόφας Απόστολος, 26 χρόνων, από την Προσοτσάνη Δράμας. Στέλεχος της ΟΚΝΕ και του ΚΚΕ, φυλακισμένος στην Ακροναυπλία.

12. Καμτσίκης Νίκος του Αναστάση, ιδιωτικός υπάλληλος, από τη Θεσσαλονίκη. Ακροναυπλιώτης.

13. Καπλιτζόγλου Ευριπίδης, εργάτης, από την Καβάλα. Νοσοκόμος στο Στρατόπεδο Χαϊδαρίου. Ακροναυπλιώτης.

14. Καραβοκυρός Διαμαντής, εργάτης γης. Γεννήθηκε το 1895 στους Σπαθαραίους Σάμου. Στέλεχος του ΚΚΕ. Το 1930 συνελήφθη και εκτοπίστηκε στην Τσαρίτσανη, όπου τέθηκε επικεφαλής της καθόδου των αγροτών στην Ελασσόνα. Εκτελεστικός επίτροπος της πανεργατικής ένωσης «Πρόοδος». Υποψήφιος βουλευτής Θεσσαλονίκης και Κατερίνης με το ΕΜΕΑ στις εκλογές του 1933. Το 1935 εξόριστος στον Αϊ-Στράτη και στη συνέχεια φυλακή στην Ακροναυπλία.

Δημήτρης Κουριώτης

15. Καράσσο Μωυσής, Εβραίος από τη Θεσσαλονίκη, υποδηματεργάτης. Πήρε μέρος στα γεγονότα του Μάη του 1936 και αμέσως μετά την επιβολή της δικτατορίας της 4ης Αυγούστου, εξορίστηκε στην Ανάφη. Παραδόθηκε από την ελληνική διοίκηση στους Γερμανούς.

16. Κάρλος Γεώργιος από τη Βόρεια Ελλάδα. Ακροναυπλιώτης.

17. Κηπουρός Απόστολος του Πασχάλη, αγρότης, από το Σουφλί (ή τις Σέρρες). Στέλεχος του ΚΚΕ. Ακροναυπλιώτης.

18. Κόκκινος Θεοφάνης, αγρότης από τη Θράκη. Ακροναυπλιώτης.

19. Κοσμίδης Στράτος, από την Καλαμαριά Θεσσαλονίκης. Ακροναυπλιώτης.

Δημήτρης Κυριακούδης

20. Κουργιώτης Δημήτρης του Βασίλη, εργάτης. Γεννήθηκε στην Κίο της Μ. Ασίας το 1914. Πρόσφυγας, κάτοικος Θεσσαλονίκης, στέλεχος του ΚΚΕ. Επί δικτατορίας Μεταξά πέρασε στην παρανομία μέχρι τον Αύγουστο του 1938 οπότε συνελήφθη και κλείστηκε στην Ακροναυπλία.

21. Κυρανούδης Θανάσης, αγρότης, από το Σουφλί. Στέλεχος του ΚΚΕ. Ακροναυπλιώτης.

22. Κυριακούδης Δημήτρης, αγρότης από το Σιτοχώρι Σερρών, 35 χρόνων. Μέλος του ΚΚΕ. Συνελήφθη το 1937, εστάλη εξόριστος σε Φολέγανδρο, Ακροναυπλία και Πύλο.

23.

Δημήτρης Κωνσταντινίδης

Κυριαζής Εμμανουήλ, τσαγκάρης από τη Δράμα. Κρατούμενος στη Λάρισα το 1943.

24. Κωνσταντινίδης Δημήτρης, τροχιοδρομικός, από τη Θεσσαλονίκη. Για τους συνδικαλιστικούς του αγώνες και τη συμμετοχή του στα γεγονότα του Μάη 1936 συνελήφθη αμέσως με την κήρυξη της δικτατορίας της 4ης Αυγούστου 1936 και αρχικά εξορίστηκε στον Αϊ-Στράτη. Υστερα από έναν χρόνο μεταφέρθηκε και φυλακίστηκε στην Ακροναυπλία από όπου η «ελληνική» διοίκηση τον παρέδωσε στους ναζί. Μέχρι την εκτέλεσή του υπήρξε επικεφαλής του συνεργείου μηχανουργών στο στρατόπεδο Χαϊδαρίου.

Δημοσθένης Μακέδος

25. Μακέδος ή Παρασκευάς Δημοσθένης, καπνεργάτης, από την Καβάλα. Στέλεχος του ΚΚΕ, συνδικαλιστής. Πρόεδρος του δημοτικού συμβουλίου Καβάλας το 1934 επί δημαρχίας Παρτσαλίδη. Ακροναυπλιώτης.

Νίκος Μανέκας

26. Μανέκας Νίκος του Κώστα, Γεννήθηκε το 1903 στο Ζαγόρι της Ηπείρου, απ’ όπου και έφυγε μικρός αναζητώντας καλύτερη τύχη και βρέθηκε στη Χωριστή Δράμας, όπου άρχισε να δουλεύει ως αυτοκινητιστής. Αργότερα εγκαταστάθηκε στη Θεσσαλονίκη. Στέλεχος της ΟΚΝΕ και του ΚΚΕ, γενικός γραμματέας του Σωματείου Αυτοκινητιστών Θεσσαλονίκης. Υποψήφιος βουλευτής Θεσσαλονίκης στις εκλογές του 1935 με το ΕΜΕΑ και το 1936 με το Π.Μ. Πήρε μέρος στα γεγονότα του Μάη του 1936. Λίγες μέρες αργότερα συνελήφθη και στάλθηκε στον Αϊ-Στράτη, αλλά δραπέτευσε περίπου έναν χρόνο αργότερα και πέρασε στην παρανομία. Το 1939 συνελήφθη ξανά και στάλθηκε αρχικά στις φυλακές της Αίγινας και αργότερα στην Ακροναυπλία.

Πάνος Μέκαλης

27. Μαυροκεφαλίδης Γιάννης. Γεννήθηκε στην Οινόη Πόντου, κάτοικος Καλαμαριάς, μαθητής. Εξόριστος από τη δικτατορία Μεταξά στην Ανάφη, φυλακίστηκε στη συνέχεια στην Ακροναυπλία.

28. Μέκαλης Πάνος του Θωμά. Εργάτης από τα Γιάννενα. Μέλος του ΚΚΕ. Το 1933 φυλακίζεται στις φυλακές Ακραίου (Ηπείρου). Τον Ιούνιο του 1936, καθώς καταζητούνταν από την Ασφάλεια, εγκαταστάθηκε στη Θεσσαλονίκη όπου συνελήφθη και παραπέμφθηκε με την κατηγορία της εσχάτης προδοσίας. Ακροναυπλιώτης.

Ανρί Μπεραχιά

29. Μπεραχιά ή Περαχιά Ανρί, Εβραίος από τη Θεσσαλονίκη, εργάτης. Στέλεχος του αρχειομαρξιστικού ρεύματος κατά τον Μεσοπόλεμο, γραμματέας της ΚΟΜΛΕΑ στη Θεσσαλονίκη, υποψήφιος βουλευτής στις επαναληπτικές εκλογές Θεσσαλονίκης το 1933. Εξέδιδε την εφημερίδα «Προλετάριος» στα ελληνικά και στη λαντίνο, και είχε ιδρύσει το «Ακαδημαϊκό Βιβλιοπωλείο». Ακροναυπλιώτης.

30. Νεγρεπόντης Νίκος του Ματθαίου. Καπνεργάτης. Πρόσφυγας (γεννήθηκε στη Σμύρνη), κάτοικος Καβάλας. Στέλεχος του ΚΚΕ και του Συνδικάτου Καπνεργατών. Δημοτικός σύμβουλος Καβάλας το 1934. Ακροναυπλιώτης.

31. Νικολαΐδης Δημήτρης (Τάκης) του Παναγιώτη, από τη Θεσσαλονίκη. Στέλεχος του ΚΚΕ, 31 χρόνων, υποδηματοποιός. Εξόριστος το 1935 στον Αϊ-Στράτη, φυλακισμένος στη συνέχεια στην Ακροναυπλία.

Μύρων Παπαδόπουλος

32. Παπαβασιλείου Βασίλης, ράφτης από το Βελβεντό Κοζάνης. Ακροναυπλιώτης.

33. Παπαγιάννης ή Παπαϊωάννου Ιωάννης (32 χρόνων), εργάτης από την Ξάνθη. Ακροναυπλιώτης.

34. Παπαδόπουλος Μανούσος ή Μανασής, κουρέας από την Καβάλα. Ακροναυπλιώτης.

Νίκος ΠΛακοπίτης

35. Παπαδόπουλος Μύρων του Ευσταθίου. Πρόσφυγας από την Αργυρούπολη Πόντου, κάτοικος Μεσιανού Κιλκίς. Δάσκαλος, και, μετά τη συνταξιοδότησή του, αγρότης και συνεταιριστής. Στέλεχος του ΚΚΕ. Υποψήφιος βουλευτής Κιλκίς με το Π.Μ. στις εκλογές του 1936. Στην Ακροναυπλία δίδασκε στους κρατούμενους Μαθηματικά.

36. Πλακοπίτης Νίκος του Γιάννη. Χτίστης. Γεννήθηκε το 1906 στην Κοζάνη. Οργανώθηκε στην ΟΚΝΕ το 1927 και στη συνέχεια αναδείχθηκε στέλεχος του ΚΚΕ. Μέλος του Εργατικού Κέντρου και πρόεδρος του Συνδικάτου Οικοδόμων Κοζάνης. Εκδότης της εφημερίδας «Παλλαϊκό Μέτωπο» και ταυτόχρονα ανταποκριτής του «Ριζοσπάστη» στην Κοζάνη. Υποψήφιος βουλευτής Κοζάνης στις εκλογές του 1933 με το ΕΜΕΑ και του 1936 με το Π.Μ. Με τη δικτατορία του Μεταξά εξορίζεται πάλι, αρχικά στη Φολέγανδρο και τελικά στην Ακροναυπλία και στην Πύλο.

37. Ποντίκης Κοσμάς του Στέλιου ναυτεργάτης, από την Αλεξανδρούπολη. Στέλεχος του ΚΚΕ, συνδικαλιστικό στέλεχος των ναυτεργατών Αλεξανδρούπολης. Το 1932 εκτοπίστηκε στη Σίκινο για ένα χρόνο και το 1935 φυλακίστηκε στις φυλακές Αίγινας. Υποψήφιος βουλευτής Εβρου το 1935 με το ΕΜΕΑ και το 1936 με το Π.Μ.

38. Ρουσσόπουλος Κώστας, αρτεργάτης, γεννημένος στο Ροδολίβος Σερρών το 1901. Στέλεχος του ΚΚΕ, υπεύθυνος του κόμματος για την περιοχή Παγγαίου. Υποψήφιος βουλευτής Σερρών στις εκλογές του 1933 με το ΕΜΕΑ. Το 1934 αντιπρόεδρος της Κοινότητας Ροδολίβου. Ακροναυπλιώτης.

Σάββας Σαβόπουλος

39. Σαββόπουλος Σάββας του Κώστα, εργάτης μεταλλουργός. Γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1913. Από μαθητής του Γυμνασίου γίνεται μέλος της ΟΚΝΕ και στην Γ’ τάξη του Γυμνασίου Θεσσαλονίκης αποβάλλεται οριστικά για την κομμουνιστική του δράση. Από τότε εργάστηκε ως εργάτης μεταλλουργός και οργάνωσε το συνδικάτο μεταλλουργών. Στέλεχος του ΚΚΕ και του Εργατικού Κέντρου Θεσσαλονίκης. Το 1935 εκτοπίζεται για ένα χρόνο στην Ανάφη. Τον Ιούλιο του 1937, συλλαμβάνεται, βασανίζεται στην Ασφάλεια Θεσσαλονίκης, και μεταφέρεται στην Ακροναυπλία.

40. Σαντομοίρης Φώτης, μουσικός, βολιστής, από τις Σέρρες ή τη Δράμα. Ακροναυπλιώτης.

Κιοσμάς Σερδερίδης

41. Σερδερίδης Κοσμάς, αγρότης. Γεννήθηκε το 1905 στην Αργυρούπολη Πόντου. Το 1918 ήλθε πρόσφυγας στο Γερακαριό Κιλκίς. Μέλος του ΚΚΕ. Από νέος πήρε μέρος στο αριστερό κίνημα και το 1930, με το «ιδιώνυμο», εξορίστηκε στη Σαντορίνη για δύο χρόνια. Τον Απρίλη του 1937 πιάστηκε και εξορίστηκε στην Φολέγανδρο, και, αργότερα, μεταφέρθηκε στην Ακροναυπλία.

42. Στάθης Γιάννης του Κώστα, 32 χρόνων, αγρότης (ή δάσκαλος), από τα Σέρβια Κοζάνης. Στέλεχος του ΚΚΕ. Ακροναυπλιώτης.

43. Στρατής Αλμπέρτος. Αλλού Εσδρατή Αλμπέρτος, που είναι μάλλον το σωστό. Εβραίος από τη Θεσσαλονίκη, τσαγκάρης. Ακροναυπλιώτης.

44. Συνοδινός Απόστολος, ξυλουργός. Πρόσφυγας, γεννήθηκε στην Πάνορμο της Μ. Ασίας το 1908. Κάτοικος Σερρών. Στέλεχος του ΚΚΕ. Γραμματέας της Περιφερειακής Κομματικής Οργάνωσης Δράμας του ΚΚΕ. Το 1936, μετά τα γεγονότα με τους καπνεργάτες της Δράμας, τον συνέλαβαν και τον έστειλαν στις φυλακές της Ακροναυπλίας.

45. Τζοάνος Περικλής, τσαγκάρης, από την Καβάλα. Ακροναυπλιώτης.

46. Τούρπας Παναγιώτης, υπάλληλος των σιδηροδρόμων και μετά δάσκαλος, από το Σουφλί Εβρου. Στέλεχος του ΚΚΕ. Υποψήφιος βουλευτής Εβρου το 1935 με το ΕΜΕΑ και το 1936 με το Π.Μ. Στις 20-8-1935 συλλαμβάνεται και εκτοπίζεται στην Ανάφη. Αργότερα, έγκλειστος στην Ακροναυπλία.

Κώστας Τσίρκας

47. Τσίρκας Κώστας του Γιώργου, δάσκαλος. Γεννήθηκε το 1906 στα Πράμαντα Ιωαννίνων. Το 1926 τελείωσε το Γυμνάσιο Ιωαννίνων και διορίστηκε δάσκαλος στο χωριό Κυψέλη Καστοριάς. Το 1930 εγκαταστάθηκε στη Θεσσαλονίκη, όπου παράλληλα με την εργασία του γράφτηκε και στη Νομική Σχολή. Στέλεχος του ΚΚΕ, συνδικαλιστής, πρόεδρος του Συλλόγου των προοδευτικών δασκάλων «Η Αναγέννησις». Μετά τη δικτατορία Μεταξά τέθηκε σε διαθεσιμότητα. ΉΤαν υπεύθυνος του κόμματος για τους δημόσιους υπαλλήλους. Συμμετείχε στο «Αντιδικτατορικό Κίνημα Μακεδονίας». Συνελήφθη στη Θεσσαλονίκη στις 6-5-1938, μαζί με άλλους 75 υπαλλήλους και μεταφέρθηκε στην Ακροναυπλία. Πριν εκτελεστεί έγραψε σε ένα χαρτάκι: «Πρωτομαγιά. Γεια σας όλοι. Πάμε στη μάχη. Κώστας Τσίρκας. 1-5-44».

48. Φάβας Κώστας, αγρότης. Υποψήφιος βουλευτής Ξάνθης στις εκλογές του 1936 με το Παλλαϊκό Μέτωπο. Ακροναυπλιώτης.

49. Χυτήρης Κώστας του Σπύρου, δάσκαλος στην Ξάνθη. Γεννήθηκε στο χωριό Κουραμάδες Κέρκυρας το 1906. Στέλεχος του ΚΚΕ. Μέλος του Δ.Σ. της Διδασκαλικής Ομοσπονδίας Ελλάδος. Εργάστηκε στην εφημερίδα «Διδασκαλικό Βήμα». Ακροναυπλιώτης.

 

Δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα των Συντακτών το Σάββατο 28 Φεβρουαρίου 2026