Η δολοφονία του προέδρου του Ε.Κ. Νάουσας Δ. Βουτυρά

 Από ακροδεξιό τρομοκράτη σε συνεργασία με τους βιομήχανους

Πέρασαν 80 χρόνια από τη στυγερή δολοφονία από ακροδεξιό παρακρατικό «Χίτη» ενός λαμπρού αγωνιστή του εργατικού και αριστερού κινήματος, του ιδρυτή του σωματείου Κλωστοϋφαντουργών και του Εργατικού Κέντρου Νάουσας, Γιώργη Βουτυρά,

Ο Γιώργος Βουτυράς , πρόσφυγας από την Υοζγάτη (τουρκικά Γιοσκάτ) στα βάθη της Ανατολίας, γεννήθηκε το 1899, και κυνηγημένος μετά τη Μικρασιατική καταστροφή, ήρθε στην Ελλάδα το 1924 μαζί με τη γυναίκα του και εγκαταστάθηκε αρχικά στην Κοζάνη. Το 1930 μετακόμισε στη Νάουσα, το «Μικρό Μάντζεστερ», όπως αποκαλούνταν λόγω των πολλών βιομηχανιών της και εργαζόταν στο κλωστοϋφαντουργείο «Λαναρά - Κύρτση και ΣΙΑ ΑΕ».

Ο Γιώργης Βουτυράς βρέθηκε μέσα στα εργοστάσια με τα φουγάρα και τις σειρήνες τους. Ήταν πρωτοπόρος οργανωτής και αγωνιστής της τάξης του. Ήταν λεύτερος και δημοκράτης, ούτε στιγμή δεν σταμάτησε να αγωνίζεται για τα δίκαια των εργατών, για αυτό πρωτοστάτησε στη δημιουργία του πρώτου σωματείου Κλωστοϋφαντουργών Νάουσας με την ονομασία «ΚΛΩΘΩ» και εκλέχθηκε πρώτος πρόεδρός του.

Αντιλαμβανόμενος ότι όλοι οι εργάτες πρέπει να είναι ενωμένοι, καθώς είναι κοινά και τα συμφέροντά τους, ο Γιώργης Βουτυράς πρωτοστατεί για την ίδρυση του Εργατικού Κέντρου στη Νάουσα. Το Εργατικό Κέντρο ιδρύεται με χίλιες δυσκολίες και εμπόδια από την εργοδοσία και εκλέγεται πρόεδρος του. Από τη νέα του θέση συνεχίζει τον αγώνα και την ταξική του πορεία αλύγιστος και ακούραστος.

Ο Γιώργης Βουτυράς, όπως και όλοι όσοι αγωνίζονται για το ψωμί και την τιμή των εργαζομένων και του λαού είναι εμπόδιο στα σχέδια τους. Έτσι στις 17 Απριλίου  1946 ο συνεπής συνδικαλιστής  δολοφονείται έξω από το σπίτι του, στην οδό Βύρωνος, από έναν άνθρωπο της εργοδοσίας, κάποιον ακροδεξιό, μέλος της οργάνωσης «Χ» ονόματι Αντωνίου.

Μεγάλη Τετάρτη οι εργάτες θρηνούν το δικό τους Άγιο, όπως θα έλεγε ο ποιητής, θρηνούν και υπόσχονται να συνεχίσουν στα χνάρια του.

 

Η διαδρομή

Ακόμη από την περίοδο της τουρκοκρατίας η Νάουσα ήταν φημισμένη για την κλωστοϋφαντουργία της, κυρίως την εριουργία της. Οι ναουσαίικες βιοτεχνίες - οικοτεχνίες παρήγαν βαριά, τσόχινα, μάλλινα υφάσματα -τα σαγιάκια και τους αμπάδες- και αυτά τα πουλούσαν μέχρι και την κεντρική Ευρώπη. Στο 1874-’75, οι  βιομήχανοι Κύρτσης, Τρουπάλης και Λόγγος θα ιδρύσουν το πρώτο βαμβακοκλωστήριο της Νάουσας, αξιοποιώντας τις υδατοπτώσεις της περιοχής. Από αυτά τα κλωστήρια βάμβακος, προήλθαν σιγά σιγά και άλλες εταιρείες - κλωστήρια, ενώ το 1907, ιδρύεται μια εριουργία  η οποία κυρίως παρήγε χακί μάλλινο ύφασμα.  Η εριουργία της Νάουσας κάνει ένα βήμα μπροστά με την ίδρυση του εργοστασίου Λαναρά και Κύρτση.

Στη Νάουσα ακόμη από την περίοδο της τουρκοκρατίας είχε αναπτυχθεί αξιόλογο συνδικαλιστικό κίνημα, το οποίο φούντωσε την εποχή του μεσοπολέμου,  καθοδηγούμενο από την τοπική Κομματική Οργάνωση του ΚΚΕ. Μάλιστα, η προεκλογική συγκέντρωση (εκλογές της 21ης Γενάρη 1936) του Παλλαϊκού Μετώπου, την Τρίτη, 19 Γενάρη του 1936, με ομιλητές τον υποψήφιο Ναουσαίο βουλευτή Φίλιππο Δημητριάδη και τον επίσης υποψήφιο βουλευτή και μέλος της ΚΕ του ΚΚΕ Μιχάλη Σινάκο σημείωσε μεγάλη επιτυχία συγκεντρώνοντας 4.000 κόσμο.

Γι' αυτό μόλις κηρύχθηκε η δικτατορία της 4^ης Αυγούστου ο υπουργός Εργασίας της βασιλομεταξικής κυβέρνησης, Αριστείδης Δημητράτος, φρόντισε αμέσως να δημιουργήσει μια καινούργια συνδικαλιστική κίνηση από πρόσωπα της απόλυτης εμπιστοσύνης του καθεστώτος, τα οποία, στις 17 Νοέμβρη 1937, προέβησαν στην άτυπη ίδρυση Εργατοϋπαλληλικού Κέντρου στην πόλη με τον τίτλο «ΕΘΝΙΚΟΝ ΕΡΓΑΤΟΫΠΑΛΛΗΛΙΚΟΝ ΚΕΝΤΡΟΝ ΝΑΟΥΣΗΣ» το οποίο συνέχισε να υφίσταται μ' αυτήν τη μορφή μέχρι τον Σεπτέμβρη 1943.

Αξίζει να αναφερθεί σ' αυτό το σημείο πως σε σύσκεψη την επομένη της επιβολής του δικτατορικού καθεστώτος, που πραγματοποίησε ο διοικητής του τοπικού αστυνομικού τμήματος μοίραρχος Μαντούβαλος, μετέπειτα αστυνομικός διευθυντής Θεσσαλονίκης την περίοδο της κατοχής και ευνοούμενος των Γερμανών, ζήτησε από όλους τους διευθυντές των εργοστασίων της Νάουσας και του παρέδωσαν καταστάσεις με ονόματα εργατών και υπαλλήλων οι οποίοι ήταν μέλη ή φιλικά προσκείμενοι προς την τοπική κομματική οργάνωση του ΚΚΕ. Εθεσαν επίσης στη διάθεσή του όλους εκείνους τους εργαζόμενους που χρησιμοποιούσαν σαν χαφιέδες στους χώρους εργασίας, προκειμένου να τους εντάξει στο δίκτυο των χαφιέδων και πρακτόρων της Ασφάλειας.

 

Στα χρόνια της Γερμανικής κατοχής

Το εργατικό κίνημα της Νάουσας και κάτω από τη γερμανική κατοχή δεν παραμένει αδρανές. Κατά τους τελευταίους μήνες του 1943 η ΕΑΜική αντίσταση, με πρωτοπόρο αιμοδότη και καθοδηγητή το ΚΚΕ, είχε εξαπλωθεί, σχεδόν, στο σύνολο του ελλαδικού χώρου δημιουργώντας ισχυρές πολιτικές και στρατιωτικές οργανώσεις. Ένας από τους στόχους του ΕΑΜ, παράλληλα με όλα τα άλλα, ήταν και η ανασύνταξη-αναδιοργάνωση του ταξικού εργατικού κινήματος στη χώρα.

Ετσι στις 12 Αυγούστου 1943 συνήλθαν στη Νάουσα σε Γενική Συνέλευση τα μέλη των διοικήσεων των σωματείων εργατών Βιομηχανίας Ναούσης, αρτεργατών και υπαλλήλων καφεζυθεστιατορίων Νάουσας και προέβησαν στην επίσημη αναγνώριση του ήδη υφιστάμενου από το Νοέμβρη του 1937 άτυπου «ΕΘΝΙΚΟΥ ΕΡΓΑΤΟΫΠΑΛΛΗΛΙΚΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΝΑΟΥΣΗΣ». Κατά τη Γενική αυτή Συνέλευση εκλέχτηκε προσωρινή Διοίκηση αποτελούμενη από τα μέλη: Αλέξανδρος (Χατζή) Μαλούσης, πρόεδρος, Θεόδωρος Τσάτσας, αντιπρόεδρος, Γεώργιος Βουτυράς , γενικός γραμματέας, Ιωάννης Μάνος (Ζησημάνος) ταμίας, Μιχαήλ Κατσιώκαλης, σύμβουλος.

Οι συνδικαλιστές που συμμετείχαν στην ιδρυτική Γενική Συνέλευση του «ΕΘΝΙΚΟΥ ΕΡΓΑΤΟΫΠΑΛΛΗΛΙΚΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΝΑΟΥΣΗΣ» Γεώργιος Βουτυράς, Θεόδωρος Τσάτσας, Χαράλαμπος Μωυσίδης και Ιωάννης Μάνος (Ζησημάνος) ήταν μέλη του ΕΑΜ Νάουσας.

Το τοπικό Εργατοϋπαλληλικό Κέντρο, σε στενή συνεργασία με τα κλαδικά σωματεία και τις εργοστασιακές επιτροπές που είχαν συγκροτηθεί σε κάθε βιομηχανία της πόλης, κήρυξε γενική απεργία των εργατών στις 9 Σεπτέμβρη 1943 με οικονομικά και άλλα αιτήματα. Στην κίνηση αυτή πρωτοστάτησε ο «ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΕΡΓΑΤΩΝ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΝΑΟΥΣΗΣ», ένα από τα ισχυρότερα κλαδικά σωματεία με πρόεδρο τον Γεώργιο Βουτυρά και γραμματέα τον Θεόδωρο Τσάτσα.

Ηδη, από την προηγούμενη ημέρα, οι τοπικές οργανώσεις του ΕΑΜ και του ΚΚΕ ενημέρωσαν τους κατοίκους για την αναγκαιότητα πραγματοποίησης αυτής της απεργίας, με σκοπό τη διεκδίκηση βασικών αιτημάτων της εργατικής τάξης και του πληθυσμού της πόλης γενικότερα. Παράλληλα με τα οικονομικά αιτήματα για αύξηση μισθών και ημερομισθίων, υπήρχαν και αιτήματα για διανομή στους εργάτες και τους λοιπούς κατοίκους της πόλης, ειδών ρουχισμού, υπόδησης, καθαριότητας - υγιεινής και κυρίως, ελαιόλαδου, και σίτου. Πέραν αυτών, υπήρχαν και αιτήματα για τη βελτίωση των υφιστάμενων συσσιτίων, ο βαθμός λειτουργίας των οποίων είχε καταστεί απαράδεκτος, καθώς και αιτήματα για την άνοδο του πολιτιστικού επιπέδου της πόλης με την ίδρυση βιβλιοθήκης, λέσχης κλπ.

Οι προσπάθειες των εργοδοτικών κύκλων να αποτρέψουν αυτή την απεργία με τους απεργοσπαστικούς μηχανισμούς που διέθεταν, κυρίως από μέρους της εταιρείας «ΛΑΝΑΡΑ - ΚΥΡΤΣΗ & ΣΙΑ», απέβησαν άκαρπες.

Στις 9 Σεπτέμβρη πραγματοποιείται μαζική διαδήλωση στους δρόμους της πόλης, στην οποία συμμετείχαν περισσότερα από 2.500 άτομα. Η τοπική γερμανική φρουρά και η χωροφυλακή απέφυγαν να επέμβουν με τις δυνάμεις τους και να διαλύσουν τους διαδηλωτές, σκεφτόμενοι τα δυσάρεστα επακόλουθα μιας τέτοιας ενέργειάς τους. Μάλιστα, επιτροπή από διαδηλωτές απαίτησε και πέτυχε να γίνει δεκτή από τον Γερμανό φρούραρχο της Νάουσας, προκειμένου να του υποβάλει ορισμένα αιτήματα, τα περισσότερα από τα οποία έγιναν δεκτά.

Μέσα στο 1944, δύο ή τρεις μήνες πριν αποχωρήσουν οι Γερμανοί από τη Νάουσα τον Σεπτέμβρη του ιδίου έτους, συγκαλείται Γενική Συνέλευση των σωματείων του «ΕΘΝΙΚΟΥ ΕΡΓΑΤΟΫΠΑΛΛΗΛΙΚΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΝΑΟΥΣΗΣ» και διενεργούνται αρχαιρεσίες για την ανάδειξη νέου Διοικητικού Συμβουλίου.

Στο νέο ΔΣ πρόεδρος ανέλαβε ο Γεώργιος Βουτυράς , γενικός γραμματέας ο Στέργιος Μπέσιος, ειδικός γραμματέας ο Κώστας Παγιάντζας, ενώ οι λοιπές θέσεις ευθύνης κατανεμήθηκαν στους συμβούλους - μέλη του ΔΣ Μωυσίδη Χαράλαμπο, Παλαμά Δημήτριο, Τέσσα Θωμά, Ζαχαράκη Θωμά, Αδαμίδη Νικόλαο, Σαββατόπουλο Χρυσόστομο και Ρούσο Αντώνιο. Με τροποποίηση του καταστατικού, η οποία ακολούθησε, διεγράφη από τον τίτλο η λέξη «ΕΘΝΙΚΟΝ» και παρέμεινε έκτοτε ως «ΕΡΓΑΤΟΫΠΑΛΛΗΛΙΚΟΝ ΚΕΝΤΡΟΝ ΝΑΟΥΣΗΣ».

 Μετά την απελευθέρωση

Σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα η νέα Διοίκηση πέτυχε να εξυγιάνει το εργατικό κίνημα της πόλης και να απομονώσει όλους τους εγκάθετους εργατοπατέρες, οι οποίοι είχαν παρεισφρήσει σ' αυτό κατά την περίοδο της δικτατορίας της 4ης Αυγούστου και της κατοχής. Βέβαια, οι κύκλοι της εργοδοσίας οι οποίοι έπαυσαν να ελέγχουν το εργατικό κίνημα της πόλης ανασύνταξαν τις δυνάμεις τους και καραδοκούσαν την κατάλληλη ευκαιρία, για να επανακτήσουν τον έλεγχό του.

Στο διάστημα αυτό, στη Νάουσα προέκυψε θέμα δυσλειτουργίας των εργοστασίων της πόλης οφειλόμενο στην έλλειψη πρώτων υλών για την κατασκευή υφασμάτων και νημάτων, καθώς και στη μη ύπαρξη καυσίμων (Μαζούτ) και λιθανθράκων (Πετροκάρβουνου) για τη λειτουργία των λεβητοστασίων. Παράλληλα και από πλευράς εργοδοσίας παρεμβάλλονταν διάφορα προσκόμματα, προκειμένου να υπάρχει και να διαιωνίζεται αυτή η δυσλειτουργία. Πρέπει να σημειωθεί ότι οι περισσότεροι από τους κύριους μετόχους των εργοστασίων είχαν ήδη απομακρυνθεί από τη Νάουσα, πριν ακόμη αποχωρήσουν οι Γερμανοί από την πόλη και είχαν εγκατασταθεί κυρίως στην Αθήνα και δευτερευόντως στη Θεσσαλονίκη. Τα εργοστάσια ανέλαβε να τα λειτουργήσει η Επιμελητεία του Αντάρτη (ΕΤΑ). Ετσι σε ειδική σύσκεψη που συγκάλεσε το Εργατοϋπαλληλικό Κέντρο της πόλης, με πρόεδρο τον Γιώργο Βουτυρά , παραβρέθηκαν, εκτός από τους συνδικαλιστές των εργατικών σωματείων, ο δήμαρχος Στέργιος Φετλής με το Δημοτικό Συμβούλιο και εκπρόσωποι από την αγροτική και επαγγελματική τάξη, καθώς και από άλλους φορείς της πόλης. Εκεί αποφασίστηκε η προμήθεια πρώτων υλών (Ερια και βαμβάκια) να καλυφθεί από την εγχώρια ζωική και αγροτική παραγωγή. Για τη λειτουργία των λεβητοστασίων, επειδή δεν υπήρχαν μαζούτ και επαρκείς ποσότητες λιθάνθρακα, αποφασίστηκε να γίνει χρήση ξυλανθράκων και καυσόξυλων, για να αναπληρωθεί η έλλειψή τους. Η απόφαση αυτή άρχισε να υλοποιείται αμέσως και η εφαρμογή της άρχισε πειραματικά από την εριοβιομηχανία «ΛΑΝΑΡΑΣ - ΚΥΡΤΣΗΣ & ΣΙΑ». Μετά και την υπογραφή της Συνθήκης της Βάρκιζας, τα εργοστάσια της Νάουσας θα επανέλθουν στο προηγούμενο «καθεστώς» της λειτουργίας τους.

 

ΠΗΓΗ: Με πληροφορίες από το ΑΠΕ-ΜΠΕ, το Εργατικό Κέντρο Νάουσας και την εφημερίδα Ριζοσπάστης