Σάββατο, 5 Αυγούστου 2017

Καραβάκια Θερμαϊκού: Μία ιστορία ενός αιώνα

Ιούλιος 1927: Οι "μπαγιάτηδες" περιμένουν στην εξέδρα του Λευκού Πύργου το βαποράκι για να πάνε απέναντι
του Σπύρου Κουζινόπουλου
Η ιστορία με τα «καραβάκια», δηλαδή τη θαλάσσια συγκοινωνία στο Θερμαϊκό κόλπο είναι πολύ παλιά, καθώς ξεπερνάει τον ένα αιώνα, δεδομένου ότι το πρώτο πλεούμενο που έπλευσε από την παραλία της Θεσσαλονίκης προς την απέναντι ακτή, ήταν το καραβάκι, με το όνομα «Κασσάνδρα», στα 1907, επί οθωμανικής αρχής.

Το πρώτο δρομολόγιο Μπαξέ Τσιφλίκ (Νέοι Επιβάτες) – Θεσσαλονίκη το έκανε με τη βάρκα του ο Μπαξετσιφλιώτης Κωνσταντίνος Παπάκης, που της έβαλε μηχανή και εισέπραττε 2 δραχμές το ναύλο. 
Ο μύστης της πόλης, Λεωνίδας Ζησιάδης μας άφησε εκπληκτικές περιγραφές για ένα από τα πρώτα μοτοράκια, τον «Ποσειδώνα» και τους Θεσσαλονικείς να επιβιβάζονται  για την Περαία και το Μπαξέ-Τσιφλίκ από τη φαρδιά ξύλινη αποβάθρα του Λευκού Πϋργου. 1
Ακόμη από τα χρόνια της τουρκοκρατίας, όπως αφηγούνταν ο Γιώργος Σταμπουλής, είχαν τεθεί σε θαλάσσια συγκοινωνία, παράλληλα με τα ιπποκίνητα τραμ που έκαναν από το 1893 το δρομολόγιο Τελωνείο-Μπουγιούκ Ντερέ (στάση Γεωργίου) και μικρά βαποράκια που από το Τελωνείο έφταναν μέχρι το Αλλατίνι.
Το πρώτο δρομολόγιο παράκτιας συγκοινωνίας με το «Κασσάνδρα», έγινε στις 19 Απριλίου του 1907. Η διαδρομή ήταν Μπεχ Τσινάρ – Καραμπουρνάκι, με ενδιάμεσες στάσεις την πλατεία Ελευθερίας, τον Λευκό Πύργο και το Φάληρο, το μεγάλο πάρκο αναψυχής στη συνοικία των εξοχών. Υπεύθυνη ήταν η ίδια εταιρεία που εκτελούσε την ακτοπλοϊκή συγκοινωνία στον Βόσπορο. Το πάρκο του Μπεχ Τσινάρ ήταν ο πιο δημοφιλής τόπος αναψυχής πλησίον της πόλης και στην ακρογιαλιά του διέθετε οργανωμένη πλαζ. Δημιουργήθηκε το 1836 από τον Σαμπρή Πασά και μετά την απελευθέρωση ονομάστηκε Κήπος των Πριγκήπων. Η «Κασσάνδρα»  γέμιζε ασφυκτικά και οι Θεσσαλονικείς το προτιμούσαν από το ιππήλατο τραμ που ήταν το μοναδικό άλλο μέσο συγκοινωνίας που έφτανε μέχρι το Μπεχ Τσινάρ. Στο ίδιο δρομολόγιο προστέθηκαν άλλα τρία πλοία από την ίδια εταιρία: τα «Βόσπορος 57», «Χαβέρ» και «Αχμέτ». 2
Ο ανταγωνισμός αυτός ζημίωσε πολύ τα ιππήλατα τραμ και ωφέλησε τα πλοιάρια. Γεγονός που ανάγκασε τη Βελγική Εταιρία Τροχιοδρόμων, που είχε αναλάβει την εκμετάλλευση της γραμμής, να μετατρέψει τα τραμ σε ηλεκτροκίνητα. Η εξέλιξη αυτή προκάλεσε οικονομική κάμψη  στα βαποράκια, τα οποία πλέον εργάζονταν μόνο Κυριακές και γιορτές και σιγά-σιγά αποσύρθηκαν από την κυκλοφορία. 3
Εκείνη την εποχή, οι Θεσσαλονικείς προτιμούσαν να κάνουν τα μπάνια τους επί πολλά χρόνια σε φημισμένες περιοχές εντός πόλης, όπως ήταν το Τάμαριξ, στην περιοχή του σημερινού Ποσειδωνίου, και αργότερα, στη δεκαετία του ‘70 η πλαζ του ΕΟΤ στην Αρετσού της Καλαμαριάς.
Το Τάμαριξ βρισκόταν στην παραλία της Θεσσαλονίκης, στο τέρμα της σημερινής 25ης Μαρτίου, κι εκεί, έκαναν μπάνιο οι Θεσσαλονικείς, μεγάλοι και μικροί, πριν από την επιχωμάτωσή της.
Ο Νίκος Μπακόλας, περιέγραψε τις νεανικές εξορμήσεις στη θάλασσα για μπάνιο πριν και κατά τη διάρκεια του πολέμου:
«Με νέες παρέες, στην πλειοψηφία αγορίστικες, πήραμε τους άλλους δρόμους, βρήκαμε νέες αυλές, το «Tάμαριξ» κυρίως, όπου έμπαινες πληρώνοντας. Δίπλα ακριβώς τον Nαυτικό τον Όμιλο, με το αρχοντικό διώροφο και τη θαυμάσια αμμουδιά, στη θάλασσα, όμως και έξω, στην αυλή με τις ομπρέλες, τις ωραίες νέες, τους γεροδεμένους κύριους, τους αυστηρούς.
Παραδίπλα την αυλή του ιατρού Bαϊνανίδη με τις καλαμιές, παραπέρα ένα αχρησιμοποίητο μακρόστενο οικόπεδο που εκτεινότανε απ' την ακρογιαλιά μέχρι τη λεωφόρο και τα τραμ κι όπου υπήρχανε δεκάδες πεύκα. Kαι στο τέλος (τέλος από τι;) το παλιό «Kαλαμαρί», το απροσπέλαστο, με τις καθολικές καλόγριες και τους ψηλούς του τοίχους, που τους πρωτοπεράσαμε στην κατοχή, με τα συσσίτια», συμπλήρωνε ο Μπακόλας. 4
Στις αρχές της δεκαετίας του 20 όμως, μια νέα ανάγκη προέκυψε και έφερε ξανά στο προσκήνιο την θαλάσσια συγκοινωνία. Μέχρι και την Απελευθέρωση, το 1912, η περιοχή που καταλαμβάνει σήμερα ο Δήμος Θερμαϊκού ήταν φέουδο ενός τούρκου πασά και ονομαζόταν «Μπαξέ Τσιφλίκι». Εκεί υπήρχε και η θερινή κατοικία του Πασά.  Μετά την ανταλλαγή πληθυσμών, το 1923, συνολικά 159 προσφυγικές οικογένειες (631 άτομα), όλες προερχόμενες από την κωμόπολη Επιβάτες, προαστίου της Κωνσταντινούπολης, εγκαταστάθηκαν εκεί και έδωσαν και το όνομα Νέοι Επιβάτες στον οικισμό. Βέβαια το όνομα Μπαξέ τσιφλίκ δεν σταμάτησε ποτέ να χρησιμοποιείται και από τους πρόσφυγες και από τους Θεσσαλονικείς.
Δρόμοι δεν υπήρχαν και ο οικισμός είχε ανάγκη σύνδεσης με την πόλη. Πρωτοπόρος στη μεταφορά επιβατών ήταν ο Κωνσταντίνος Παπάκης από το Μπαξέ Τσιφλίκ που έβαλε μηχανή στη βάρκα του και έκανε τρία δρομολόγια τη  βδομάδα μέχρι τη Θεσσαλονίκη. Η βάρκα του χωρούσε 10 ανθρώπους και το ναύλο ήταν 2 δραχμές. Η βάρκα του Παπάκη είχε άδοξο τέλος αφού βούλιαξε μια μέρα που ο Βαρδάρης σήκωσε κύμα φοβερό. Λίγο αργότερα ο Παπάκης συνεργάστηκε με τους αδελφούς Αράπη και δρομολόγησαν το «Χελιδών», χωρητικότητας 40 θέσεων.
Η ιστορία με τα βαποράκια σε σταθερή βάση ξεκινά στα 1926 με το μοτοράκι «Άρης». Ακολούθησαν ο «Αετός» και ο «Ποσειδών». Εκτός αυτού, από το 1928 ο Μπαξές αποτελούσε τόπο παραθέρισης των Θεσσαλονικέων. Οι προκομμένοι πρόσφυγες φρόντισαν να κάνουν πολύ γρήγορα ένα ξύλινο λιμένα και τα πρώτα καραβάκια ξαναβγήκαν στον Θερμαϊκό εκτελώντας την συγκοινωνία Λευκός Πύργος – Μπαξέ Τσιφλίκι.  Για τους κατοίκους των νέων προσφυγικών οικισμών τα καραβάκια ήταν το μόνο μεταφορικό μέσο. Τα πρώτα καΐκια ήταν η «Θράκη», ο «Άρης», η «Χελιδόνα» και ο «Αετός». Αργότερα κατά τη δεκαετία του 30 προστέθηκαν και δυο σύγχρονα επιβατικά που εκτελούσαν διαδρομές και τον χειμώνα. Ήταν η «Αγία Βαρβάρα» και ο «Ποσειδών». 5
Εκείνες όμως που γνώριζαν δόξες, ιδιαίτερα τους μήνες του καλοκαιριού, ήταν οι ακτοπλοϊκές βόλτες με τα καραβάκια προς τις παραλίες της Περαίας, του Μπαξέ-Τσιφλίκι (Νέοι Επιβάτες) και Αγίας Τριάδας. Κάθε πρωί και ειδικά τις Κυριακές, η παραλία του Λευκού Πύργου κατακλύζονταν από εκατοντάδες κόσμου που περίμενε για να επιβιβαστεί στη «Λευκή», την «Ευδοκία», τη «Φανούλα» και τα άλλα πλεούμενα της εποχής που εκτελούσαν αυτό το δρομολόγιο. 

Τη δεκαετία του '60, τα καραβάκια προς την απέναντι ακτή γνώρισαν ημέρες δόξες, καθώς πηγαινοέρχονταν κατάφορτα από επιβάτες κάθε ηλικίας και φύλου, με κόστος εισιτηρίου 4 δραχμές. Τα μοτοράκια του Θερμαϊκού, συνέβαλαν ώστε να γνωρίσει ημέρες δόξας η πλαζ του κάμπινγκ  της Αγίας Τριάδας, με οργάνωση πρωτοφανή για τα δεδομένα της εποχής. Ενώ βρέθηκαν στο απόγειό τους και τα περίφημα beach party, όπου πρωταγωνιστούσαν μεγάλα συγκροτήματα των 60s, όπως οι Olympians
.


Πηγές:
1.     Λεωνίδας Ζησιάδης, Θεσσαλονίκη, όσα θυμάμαι, Θεσσαλονίκη 1991, Παρατηρητής, σ.33
2.     http://www.parallaximag.gr/thessaloniki/allos-gia-peraia-mpaxe-agia-triada
3.     Γεώργιος Σταμπουλής, Η ζωή των Θεσσαλονικέων πριν και μετά το 1912, Θεσσαλονίκη 1984, Διόσκουροι, σ.137
4.     Νίκος Μπακόλας στη συλλογική έκδοση, Η Θεσσαλονίκη των Συγγραφέων, Θεσσαλονίκη 1996, Ιανός.
5.     www.parallaximag.gr/thessaloniki/allos-gia-peraia-mpaxe-agia-triada#sthash.HIdZQRLV.dpuf

2 σχόλια:

  1. Πολύ καλό το δημοσίευμα σας Κύριε Κουζινόπουλε.
    Έχω να συμπληρώσω ορισμένες λεπτομέρειες,επειδή έζησα την "παραλία" καλά.
    Στην "Μαρτίου" απο κάτω ήταν το κέντρο Λουξενβούργο με ορχήστρα των αδελφών Σπάθη, και πιανίστα εκτός του Σπάθη, την Καίτη Παπ...
    Δίπλα, το Ναυπηγείο του Μπλέκα, και άλλων, "τραβούσαν" τα βαποράκια.
    Οι αδελφοί Αράπη (Καπτα Μήτσος και Καπτα Νικόλας, καπετάνιος του ΕΡΜΗ), είχαν την Λευκή, τον Ερμή με μηχανή Bollinder semi diesel 60 ίππων, και τον Αετό. Αργότερα γύρω στο '50 έκαναν συνεταιρισμό με τον Τζώρτζη που είχε το βενζινάδικο εκεί που είναι σήμερα η Εταιρεία Μακεδονικών...και έφεραν τον ΝΑΥΤΙΛΟ από την Μάλτα.Ο Ναυτίλος είχε δύο μηχανές Vaumag 120 bhp και η ταχύτητα του 11 Knots, το ποιό γρήγορο τότε, ο Καπτα Κώστας Τσι... γαμπρός των Αραπαίων μεταπήδησε απο την Λευκή στο νέο απόκτημα που ήταν ποιό μακρύ 36 m (η Λευκή 24) με μηχανικό τον Στέλιο Κων...και ο γιός του ο Μάκος έγινε καπετάνιος στη Λευκή με μηχανικό τον Αποστόλη.
    Ο Πανέρας, καλός μηχανουργός, θέλησε να μπει στο συνάφι της "παραλίας" και έχτισε την ΕΥΔΟΚΙΑ με δύο μηχανές GM 71, 80 bhp και ευελπιστούσε να ξεπεράσει τον Ναυτίλο αλλά δεν τα κατάφερε.
    Στην προ πολεμική "παραλία" είχε σκάφος και ο Κωνσταντάκος της Ταβέρνας τότε "ΠΑΡΑΔΕΙΣΟΣ" της Αρετσούς και είχε επίσης, τεκμήριο για την εποχή "Αυτοκίνητο" ένα Φιατάκι Topolino.
    Το '50 έφερε ο Λάτσης την "ΕΡΙΕΤΤΑ" σκάφος εξ αλουμινίου με ταχύτητα 16 kn, πρωτόφανής ταχύτητα για την παραλία, και όλοι θορυβήθηκαν αλλά σε λίγες μέρες επέστρεψε στον Πειραιά διότι δεν έβγαινε οικονομικά.
    Επίσης γύρω στο '60, εμφανίστηκε ο Βασ. Λογάρας ως πλοιοκτήτης με το "ΘΡΙΑΜΒΟΣ" αλλα προυπήρχε ως καλός μηχανικός, ήταν ο "Γιατρός".
    Αυτά και πολλά άλλα... γνωρίζω την θαυμαστή ιστορία της Λευκής κατα τον Πόλεμο του '40... άλλη φορά.
    Ευχαριστώ για την Φιλοξενία
    Γ.Κ.


    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Παλίρροια _1997-2004 : καφέ, μπαρ, αίθουσα τέχνης, θερινός κινηματογράφος κ.λπ. Όσον αφορά στον αιγιαλό, από το 2001 εφαρμόζοντας τα υποχρεωτικά κριτήρια του Προγράμματος Γαλάζιες Σημαίες (ξύλινοι διάδρομοι, κατασκευή για ναυαγοσώστη και κέντρο πρώτων βοηθειών, παροχή νερού, αποδυτήρια, ντουζιέρες, τουαλέτες και για άτομα με κινητικά προβλήματα), χωρίς να αναιρεί τον κοινόχρηστο χαρακτήρα του αιγιαλού (ομπρέλες σκίασης, ξαπλώστρες και νερό προσφέρονται δωρεάν στους λουόμενους χωρίς υποχρέωση αγοράς προϊόντος), η Παλίρροια βραβεύεται με Γαλάζια Σημαία. Το 2003 μάλιστα αναφέρθηκε πρώτη στον κατάλογο των επιχειρήσεων που αναπτύσσουν περιβαλλοντικές δραστηριότητες στο πλαίσιο του Προγράμματος. (Η αναφορά βρίσκεται στα περιοδικά «Τα Νέα του Προγράμματος Γαλάζιες Σημαίες» και «Η Φύση», που εκδίδει η Ελληνική Εταιρεία Προστασίας της Φύσης, διαχειριστής του Προγράμματος για την Ελλάδα, και στην ιστοσελίδα www.eeph.gr). Επιπλέον, η Παλίρροια ως επιχείρηση φιλική στα εμποδιζόμενα στην κίνησή τους άτομα απέκτησε πιστοποιητικό προσβασιμότητας «Ερμής» από το Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο Θεσσαλονίκης και την Οργανωτική Επιτροπή Ολυμπιακών Αγώνων ΑΘΗΝΑ 2004.

    Παλίρροια 2001 Συναυλία Χριστόδουλου Χάλαρη
    https://www.youtube.com/watch?v=TIfvi9rVidQ&t=236s
    Παλίρροια 2001_ Ντίνος Χριστιανόπουλος
    https://www.youtube.com/watch?v=_bAILeghkQc
    Παλίρροια ΝΤΙΝΟΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΠΟΥΛΟΣ 2004
    https://www.youtube.com/watch?v=_bAILeghkQc




    ΑπάντησηΔιαγραφή