Θεμιστοκλής Ταμβακάς: Ένας βασιλικός επίτροπος με πατέντα...

του Σπύρου Κουζινόπουλου

Υπόδειγμα ακροδεξιάς σκληρότητας, o Βασιλικός Επίτροπος Θεμιστοκλής Ταμβακάς, είχε ζητήσει από τα Έκτακτα Στρατοδικεία την επιβολή της θανατικής ποινής για εκατοντάδες πολίτες, πρωτίστως κομμουνιστές, στη διάρκεια του Εμφυλίου, με σαθρές κατηγορίες τις περισσότερες φορές. Σε συντριπτικά μεγάλο ποσοστό οι κατηγορούμενοι αμέσως μετά στήνονταν στο εκτελεστικό απόσπασμα.

Στο μεγαλύτερο μέρος των δικών που διεξάχθηκαν στο Έκτακτο Στρατοδικείο Θεσσαλονίκης τα χρόνια του Εμφυλίου πολέμου, Βασιλικός Επίτροπος διετέλεσε ο Θεμιστοκλής Ταμβακάς, ο οποίος άφησε εποχή για τη σκληρότητά του απέναντι στους δικαζόμενους και τις απίστευτα ακροδεξιές τοποθετήσεις κατά τις αγορεύσεις του. Τοποθετήσεις για τις οποίες το κόμμα «Φιλελευθέρων» Θεσσαλονίκης είχε αποστείλει επιστολή στον στρατιωτικό διοικητή ζητώντας να ληφθούν μέτρα εναντίον του «περίεργου αυτού επιτρόπου» ο οποίος μετατρέπει την αίθουσα του στρατοδικείου σε «καπηλείον του φθηνότερου πολιτικαντισμού».

Ήταν τέτοιο το μένος του κατά όσων είχαν αντισταθεί κατά την Κατοχή στους κατακτητές, ώστε σε κάποια δίκη 19 ατόμων για παράβαση του Γ΄ Ψηφίσματος να υποστηρίξει στην αγόρευσή του πως οι κατηγορούμενοι δεν θα έπρεπε να έχουν καν υπεράσπιση.

Ενδεικτικό του τρόπου που διεξάγονταν οι δίκες στο Εκτακτο Στρατοδικείο, των «στοιχείων» που εξέταζαν οι στρατοδίκες και των αποδείξεων στις οποίες έπρεπε να στηρίζονται οι αγορεύσεις του βασιλικού επιτρόπου είναι ένα απόρρητο τηλεγράφημα που είχε αποστείλει ο Ταμβακάς προς τους ανωτέρους του, αναφέροντας τα εξής αποκαλυπτικά: «Είναι λυπηρόν το επαναλαμβανόμενο φαινόμενον της αποστολής υποδίκων, χωρίς έγγραφα διαβιβαστικά, χωρίς τεκμήρια και πολλάκις με αποδείξεις ανεπαρκείς, τοσούτω μάλλον καθόσον εγώ αναγκάζομαι να ζητώ την εις θάνατον καταδίκη τους, χωρίς επιβαρυντικά στοιχεία».

Δηλώσεις Ταμβακά ύστερα από την εκτέλεση, έπειτα από δική του πρόταση,
δύο αθώων πολιτών που κατηγορήθηκαν άδικα για σαμποτάζ

Λόγω αυτής του της δραστηριότητας το δημοσιογραφικό όργανο του ΕΑΜ «Ελεύθερη Ελλάδα» αποκάλεσε τον Θεμ. Ταμβακά «δημόσιο κίνδυνο για τον δημοκρατικό λαό της Μακεδονίας» και το «πιο θλιβερό και αξιοδάκρυτο φαινόμενο πλήρους εκτραχηλισμού, κομματικής εμπάθειας, ιδεολογικού φανατισμού και ασυδοσίας για δικαστικό και γενικά δημόσιο λειτουργό». Ο βασιλικός επίτροπος Ταμβακάς ήταν παρών και στην εκτέλεση της ηρωίδας της Εθνικής Αντίστασης, Κούλας Ελευθεριάδου, και ήταν αυτός που της διάβασε την καταδικαστική απόφαση. Ομως η Ελευθεριάδου δεν θα πεθάνει αμέσως, καθώς μερικοί στρατιώτες του εκτελεστικού αποσπάσματος, από σεβασμό στη νέα γυναίκα που είχαν απέναντί τους, δεν έριχναν εναντίον της αλλά στον αέρα. Τη χαριστική βολή, σύμφωνα με μια φήμη που είχε κυκλοφορήσει τότε, της την έδωσε ο ίδιος ο Ταμβακάς πυροβολώντας τη με το πιστόλι που είχε πάντα επάνω του.

Θρυλείται ότι τη χαριστική βολή στην Κούλα Ελευθεριάδου έριξε ο ίδιος ο Ταμβακάς

 Και επειδή η δράση προκαλεί αδικαιολόγητα αντίδραση, ο Ταμβακάς θα γίνει στόχος δολοφονικής επίθεσης από μέλη της οργάνωσης «Στενή Αυτοάμυνα» και ευτυχώς από τη χειροβομβίδα που είχε ριχτεί εναντίον του, ενώ εξερχόταν από το εστιατόριο «Ολυμπος-Νάουσα», δεν έπαθε τίποτα.

 Επειτα από αυτό, θεωρώντας οι αρχές ότι διέτρεχε κίνδυνο η ζωή του, τον μετέθεσαν στο Εκτακτο Στρατοδικείο Θηβών. Και λίγο αργότερα, θα βρεθεί να υπηρετεί ως βασιλικός επίτροπος στο Εκτακτο Στρατοδικείο Αθηνών, πρωταγωνιστώντας τον Ιούνιο του 1948 στην περιβόητη δίκη-παρωδία των «σαμποτέρ του Ναυτικού».

 

Οι 119 κατηγορούμενοι στην προκατασκευασμένη δίκη του Ναυτικού όπου ο Θ. Ταμβακάς είχε προτείνει τη θανατική καταδίκη 40 εξ αυτών

Στη δίκη αυτή, καταδικάστηκαν σε θάνατο 40 από τους κατηγορούμενους αξιωματικούς και υπαξιωματικούς του Πολεμικού Ναυτικού με πρόταση Ταμβακά, ο οποίος είχε αποκαλέσει «ανώμαλους εγκληματίες» τα δικαζόμενα στελέχη των Ενόπλων Δυνάμεων, οι περισσότεροι των οποίων είχαν διακριθεί στον ελληνοϊταλικό πόλεμο και στον συμμαχικό αγώνα. Από αυτούς, εκτελέστηκαν οι 20 στου Γουδή, στις 25 Ιουνίου 1948, ενώ άλλοι 21 καταδικάστηκαν σε ισόβια, 9 σε δεκαετή κάθειρξη και άλλοι 9 σε φυλάκιση 2 ετών.

Και επειδή, λόγω των υπηρεσιών που προσφέρει, κανείς δεν χάνεται, τον Θεμιστοκλή Ταμβακά τον βρίσκουμε μετά το τέλος του Εμφύλιου, το 1951, να είναι βουλευτής Εύβοιας του κόμματος «Ελληνικός Συναγερμός» του Αλέξανδρου Παπάγου. Και μάλιστα να είναι αρνητικός πρωταγωνιστής, την ώρα που ορκίζονταν οι 7 εξόριστοι βουλευτές του νεοεμφανιζόμενου κόμματος της ΕΔΑ, κραυγάζοντας «αίσχος διά το Εθνος, οι αρχηγοί του εγκλήματος εις την Βουλήν και τα θύματα εις τας φυλακάς», προκαλώντας την αντίδραση αρκετών από τους 258 παριστάμενους αντιπροσώπους του Κοινοβουλίου.

Μία από τις δίκες στο Έκτακτο Στρατοδικείο Θεσσαλονίκης με Βασιλικό Επίτροπο τον Θ. Ταμβακά

Αξιομνημόνευτο είναι το γεγονός ότι την ώρα που οδηγούνταν ομαδικά στον θάνατο με βάση τις αποφάσεις των εκτάκτων στρατοδικείων εκατοντάδες κομμουνιστές με την κατηγορία του «Εαμοβούλγαρου» και του «συμμορίτη», κάποιοι άλλοι που βαρύνονταν για σοβαρότατα αδικήματα, όπως η προσφορά υπηρεσιών στους κατακτητές, γλίτωναν το εκτελεστικό απόσπασμα και εξαφανίζονταν. Οπως συνέβη με τον πράκτορα των Γερμανών, Ορέστη Λεβίτη, που είχε καταδικαστεί σε θάνατο τον Ιούνιο του 1947 από το Ειδικό Δικαστήριο Δωσιλόγων γιατί κατέδωσε στους ναζί τον ασυρματιστή Δημήτριο Μιχάλα και τον ταγματάρχη της Χωροφυλακής Σπ. Βαρδουλάκη.

Μετά την κατάδοση και τη σύλληψή του ο ήρωας Μιχάλας, που είχε αποσταλεί μυστικά στη Θεσσαλονίκη από το Συμμαχικό Στρατηγείο Μέσης Ανατολής μαζί με ασύρματο και μετέδιδε πληροφορίες για τις κινήσεις των Γερμανών στη Βόρεια Ελλάδα, εκτελέστηκε στις 18 Δεκεμβρίου 1943 μαζί με τον υπολοχαγό του Μηχανικού, Αστέριο Σιάπκα, που επίσης είχε συλληφθεί για κατασκοπία.

ℹ️ Τα στοιχεία είναι από το βιβλίο του Σπύρου Κουζινόπουλου «Γεντί Κουλέ, η Βαστίλη της Θεσσαλονίκης» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΙΑΝΟΣ