Δευτέρα 16 Νοεμβρίου 2026

«Η μεγάλη παραπλάνηση στην υπόθεση Πόλκ»

Έρευνα ανεξιχνίαστης πολιτικής δολοφονίας

Ένας Αμερικανός ανταποκριτής, ένα πτώμα στον Θερμαϊκό, ένας αθώος δημοσιογράφος στη φυλακή και μια επίσημη εκδοχή που άντεξε σχεδόν οκτώ δεκαετίες. Με το νέο του βιβλίο «Η μεγάλη παραπλάνηση στην υπόθεση Πόλκ», που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις IANOS, ο δημοσιογράφος και ερευνητής Σπύρος Κουζινόπουλος ανοίγει ξανά τον φάκελο της πιο πολύκροτης πολιτικής δολοφονίας της μεταπολεμικής Ελλάδας και καταλήγει σε ένα συμπέρασμα που ανατρέπει όσα θεωρήθηκαν δεδομένα: ο Τζορτζ Πολκ δεν σκόπευε να ανέβει στο βουνό για να συναντήσει τον Μάρκο Βαφειάδη.

Η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

Το βιβλίο παρουσιάζεται εδώ στη Θεσσαλονίκη, την πόλη όπου διαπράχθηκε το έγκλημα, αυτή την Τετάρτη 18 Νοεμβρίου στον Παιδικό IANO, Γρηγορίου Παλαμά 3 & Τσιμισκή, ώρα 7 μ.μ. και την επόμενη Τετάρτη 25 Νοεμβρίου στο βιβλιοπωλείο IANOS της οδού Σταδίου.

Στην παρουσίαση της Θεσσαλονίκης θα μιλήσουν οι

-Δημήτρης Μαυροσκούφης, ομότιμος καθηγητής, πρώην κοσμήτορας της Φιλοσοφικής Σχολής ΑΠΘ

- Κώστας Λογοθέτης δικηγόρος, πρώην εισαγγελέας

- Κώστας Τζιάρας, ιστορικός, διδάκτορας του Τμήματος Πολιτικών Επιστημών ΑΠΘ.

-Σταύρος Τζίμας, δημοσιογράφος

- Σπύρος Κουζινόπουλος, ο συγγραφέας.

Η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ

Την επόμενη Τετάρτη 25 Νοεμβρίου, ώρα 5 μ.μ. θα γίνει παρουσίαση του βιβλίου στην Αθήνα, στον ΙΑΝΟ (Σταδίου 24) και θα μιλήσουν γι' αυτό οι:

-Προκόπης Παπαστράτης, ομότιμος καθηγητής Ιστορίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο

-Λιάνα Κανέλλη, δημοσιογράφος, βουλευτής

-Παύλος Τσίμας, δημοσιογράφος

-Σπύρος Κουζινόπουλος, ο συγγραφέας

Συνγονίζει η Νεκταρία Σταμούλη, δημοσιογράφος, πρόεδρος της Ένωσης Ανταποκριτών Ξένου Τύπου

 

«Τι συμβαίνει όταν ένας έμπειρος πολεμικός ανταποκριτής υποτίθεται ότι μεταβαίνει στο βουνό, σε καιρό Εμφυλίου, για να κάνει τη δημοσιογραφική επιτυχία της ζωής του, παίρνοντας μαζί όχι τα απαραίτητα σύνεργα, φωτογραφική μηχανή, γραφομηχανή κλπ., αλλά μόνο τις... πιτζάμες του;»

Από το οπισθόφυλλο του βιβλίου

Η ΥΠΟΘΕΣΗ

Μάιος του 1948. Η Ελλάδα σπαράσσεται από τον Εμφύλιο και η Θεσσαλονίκη ζει με στρατοδικεία, συλλήψεις και εκτελέσεις. Τα ξημερώματα της Κυριακής 9 Μαΐου, ο ανταποκριτής του αμερικανικού δικτύου CBS Τζορτζ Πολκ εξαφανίζεται από το καλά φρουρούμενο ξενοδοχείο όπου διέμενε. Μια εβδομάδα αργότερα, στις 16 Μαΐου, το πτώμα του ξεβράζεται στα νερά του Θερμαϊκού.

Η εκδοχή που παρουσίασε η Αστυνομία της Θεσσαλονίκης, και υιοθέτησαν η τότε ελληνική κυβέρνηση και οι αμερικανικές αρχές, ήθελε τον Πολκ θύμα «κομμουνιστοσυμμοριτών», καθ’ οδόν για συνάντηση με τον αρχηγό του Δημοκρατικού Στρατού, Μάρκο Βαφειάδη. Δολοφόνος του κατονομάστηκε ένας... ήδη νεκρός αντάρτης. Για το έγκλημα καταδικάστηκε ο συντάκτης Γρηγόρης Στακτόπουλος, που έμεινε άδικα δώδεκα χρόνια στη φυλακή, σαν άλλος Ντρέιφους, με τη Δικαιοσύνη να αρνείται μέχρι σήμερα την αποκατάσταση του ονόματός του.

 

ΤΙ ΚΑΙΝΟΥΡΓΙΟ ΦΕΡΝΕΙ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ

Για την υπόθεση Πολκ κυκλοφόρησαν μέχρι σήμερα δεκαοχτώ βιβλία στα ελληνικά, άλλα τέσσερα στις ΗΠΑ και αμέτρητα ρεπορτάζ σε εφημερίδες, περιοδικά, ραδιόφωνα και τηλεοράσεις. Ο Κουζινόπουλος στέκεται απέναντι σε όλη αυτή τη βιβλιογραφία με ένα ερώτημα που σπάνια τέθηκε ευθέως: και αν το περίφημο «ταξίδι στον Μάρκο» ήταν το πρώτο άλλοθι του εγκλήματος, και όχι το κίνητρό του;

01

Το «ταξίδι στον Μάρκο» ως κατασκευή

Ο Πολκ βρέθηκε στη Θεσσαλονίκη τυχαία: προορισμός του ήταν η Καβάλα και η κακοκαιρία τον έφερε στο λιμάνι της πόλης. Σε δύο εβδομάδες θα επέστρεφε οριστικά στην Αμερική, τα αεροπορικά εισιτήρια ήταν κλεισμένα και η σύζυγός του, Ρέα, είχε μείνει στην Αθήνα για να ετοιμάσει τις αποσκευές. Ένας ξένος που δεν μιλούσε ελληνικά, απρόσκλητος και χωρίς συστάσεις, που «έκανε μπαμ» από μακριά ότι ήταν Αμερικανός, σε μια πόλη όπου τα καταδιωκόμενα στελέχη του εκτός νόμου ΚΚΕ φυλάγονταν και από τη σκιά τους, δύσκολα θα έβρισκε «επαφή» με τους αντάρτες μέσα σε λίγες μέρες.

02

Η γεωγραφία μιας αδύνατης αποστολής

Οι Αμερικανοί δημοσιογράφοι που έφτασαν στα λημέρια των ανταρτών χρειάστηκαν μία με δύο εβδομάδες για να πάνε από τη Θεσσαλονίκη ως τον Γράμμο και άλλες τόσες για να γυρίσουν. Ο Πολκ είχε στη διάθεσή του τρεις με τέσσερις μέρες. Ο συγγραφέας αναρωτιέται, με το καυστικό χιούμορ που διατρέχει το βιβλίο, μήπως σκόπευε να συντομεύσει τη διαδρομή κωπηλατώντας τα τριάντα ναυτικά μίλια ως την παραλία του Λιτοχώρου με τη βάρκα «Άγιος Νικόλαος».

03

Η Ασφάλεια που ήξερε πριν μάθει

Η αστυνομία είχε στα χέρια της την ταυτότητα του Πολκ από τη Δευτέρα 10 Μαΐου, κινητοποιήθηκε όμως μόνο όταν η Ρέα ανέβηκε στη Θεσσαλονίκη, στις 12 του μήνα. Δύο μέρες αργότερα η Ασφάλεια «διέρρευσε» ότι ο αγνοούμενος «μετέβη εις τους συμμορίτας» και όλες οι εφημερίδες Αθηνών και Θεσσαλονίκης δημοσίευσαν την ίδια εκδοχή, σαν με καρμπόν. Η επιστολή προς τον συνάδελφο και φίλο του Έντουαρντ Μάροου, η μόνη «απόδειξη» για την πρόθεσή του να ανέβει στο βουνό, βρέθηκε στο δωμάτιό του μόλις στις 16 Μαΐου, με πλαστογραφημένη υπογραφή και δακτυλογραφημένη σε ξένη γραφομηχανή. Πώς γνώριζαν λοιπόν ο διοικητής της Ασφάλειας Μουσχουντής και οι άνθρωποί του τα περί «μετάβασης» δύο μέρες πριν βρεθεί το γράμμα;

04

Το πραγματικό κίνητρο

Ο Πολκ είχε ενοχλήσει πολλούς με τις αποκαλύψεις και τη σκληρή κριτική του προς την ελληνική κυβέρνηση, περιγράφοντας ένα κρατικό σύστημα «διεφθαρμένον μέχρι μυελού οστέων», όπου «τριάντα πέντε οικογένειες κυριαρχούν της χώρας οικονομικώς». Κατά τον συγγραφέα, η έρευνά του για σκάνδαλα διαφθοράς, ρεμούλας και διασπάθισης δημόσιου χρήματος ήταν αυτό που έπρεπε να σωπάσει, πριν ο ανταποκριτής επιστρέψει στις ΗΠΑ και τα δημοσιοποιήσει. Καθώς «οι νεκροί δεν μιλάνε».

05

Δώδεκα εκδοχές, είκοσι έξι ερωτήματα

Το βιβλίο καταγράφει και αντιπαραβάλλει δώδεκα εκδοχές για τη δολοφονία και θέτει είκοσι έξι αναπάντητα ερωτήματα. Αξιοποιεί ακόμη τα στοιχεία που έφεραν στο φως τα βιβλία της Κάτι Μάρτον και του Ηλία Βλάντον, τα οποία ανατρέπουν τη θεωρία του «κομμουνιστικού σχεδίου» και, όπως σημειώνει ο συγγραφέας με νόημα, δεν μεταφράστηκαν ποτέ στα ελληνικά.

06

Μια υπόθεση που γνώρισε από κοντά

Ο Κουζινόπουλος ήθελε να γράψει για την υπόθεση Πολκ εδώ και πάνω από μισό αιώνα. Γνώρισε προσωπικά κεντρικά πρόσωπα του δράματος, τον Γρηγόρη Στακτόπουλο, τον Κώστα Χατζηαργύρη και μέλη της οικογένειας Μουζενίδη, και φέρνει στην έρευνα την εμπειρία εξήντα χρόνων στο ρεπορτάζ και στην ιστορική έρευνα για τις πολιτικές δολοφονίες της Θεσσαλονίκης.

Το συμπέρασμα του συγγραφέα είναι αμείλικτο. Οι αιτιάσεις των ελληνικών πολιτικών, αστυνομικών και δικαστικών αρχών εντάσσονται, κατά την ανάλυσή του, σε μια καλοστημένη επιχείρηση παραπληροφόρησης και αποπροσανατολισμού, που οδήγησε σε μια ενορχηστρωμένη προσπάθεια συγκάλυψης: ένα πρωτοφανές στα χρονικά «κουκούλωμα», που έκανε την υπόθεση Πολκ μία από τις πιο κραυγαλέες περιπτώσεις πολιτικής σκοπιμότητας σε δύο χώρες, την Ελλάδα και τις Ηνωμένες Πολιτείες, και μία από τις μεγαλύτερες δικαστικές πλάνες της νεότερης ιστορίας μας.

«Ὕψιστε Θεέ, δῶσε νὰ εἶναι οἱ δολοφόνοι κομμουνισταί, διότι ἐχαθήκαμεν ἂν δὲν εἶναι!», Γ. Α. Βλάχος, εκδότης της «Καθημερινής», σε κύριο άρθρο για την υπόθεση Πολκ

Αφιερωμένο σε όσους οραματίζονται μία κοινωνία με πραγματική Δικαιοσύνη και ένα κράτος δικαίου όπου θα λάμπει η αλήθεια και δεν θα «κουκουλώνονται» υποθέσεις που καθορίζουν τη ζωή μας και κλονίζουν τους δημοκρατικούς θεσμούς.

 

Ο ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ

Ο Σπύρος Κουζινόπουλος γεννήθηκε το 1947 στις Σέρρες. Σε περισσότερα από εξήντα χρόνια δημοσιογραφίας εργάστηκε σε επιτελικές θέσεις σε εφημερίδες, ραδιοφωνικούς και τηλεοπτικούς σταθμούς, ενώ επί δεκαπέντε χρόνια ήταν ανταποκριτής του Γαλλικού Πρακτορείου Ειδήσεων στη Βόρεια Ελλάδα, με αρμοδιότητα και στα Βαλκάνια. Μαθητής Γυμνασίου ακόμη, πήρε μέρος στους αγώνες για το «1-1-4», για το Κυπριακό και για το «15% στην Παιδεία». Για τις ιδέες, την αρθρογραφία και τη συμμετοχή του στον αντιδικτατορικό αγώνα διώχθηκε από τη χούντα, φυλακίστηκε και βασανίστηκε.

Διετέλεσε επί χρόνια μέλος του προεδρείου της Ένωσης Συντακτών Ημερήσιων Εφημερίδων Μακεδονίας-Θράκης (ΕΣΗΕΜ-Θ). Σε δική του ιδέα στηρίχθηκε η ίδρυση του Μακεδονικού Πρακτορείου Ειδήσεων το 1991, του οποίου διετέλεσε Γενικός Διευθυντής από την πρώτη μέρα και για δεκαοχτώ συνεχή χρόνια. Με δική του πρωτοβουλία, το ΜΠΕ έγινε το 1993 το πρώτο ελληνικό μέσο ενημέρωσης, και από τα πρώτα στην Ευρώπη, με ειδησεογραφικό κόμβο στο διαδίκτυο. Το 1994 ίδρυσε την Ένωση των Βαλκανικών Πρακτορείων Ειδήσεων, όπου διετέλεσε Γενικός Γραμματέας επί δεκαπέντε χρόνια, και το 1995 άρχισε να εκδίδει το μηνιαίο ομογενειακό περιοδικό «Ελληνική Διασπορά», που κυκλοφορούσε σε 35 χώρες των πέντε ηπείρων, μεταφέροντας στα πέρατα της γης τη φωνή του απόδημου Ελληνισμού.

Το 1985 τιμήθηκε με το μετάλλιο «Βουλγαρία-1300 χρόνια» για τη συμβολή του στις ελληνοβουλγαρικές σχέσεις. Το 1987 έγινε ο πρώτος βορειοελλαδίτης που τιμήθηκε με το βραβείο «Αμπντί Ιπεκτσί», για την τήρηση των κανόνων της δεοντολογίας και τη συμβολή του στη βελτίωση των ελληνοτουρκικών σχέσεων, ενώ το 1992 έλαβε ανώτατη διάκριση για την προώθηση των ρουμανοελληνικών σχέσεων. Το 1996 τιμήθηκε από την Κυπριακή Εστία για την προσφορά του στο εθνικό θέμα της Κύπρου και από το Συμβούλιο Απόδημου Ελληνισμού για τη βοήθειά του στην οργάνωση και προβολή του θεσμού.

Αφοσιωμένος στο ρεπορτάζ και στην ιστορική έρευνα, έχει εκδώσει δεκαπέντε βιβλία, ενώ το 2014 ήταν υποψήφιος για το Κρατικό Λογοτεχνικό Βραβείο.

 

ΕΡΓΟΓΡΑΦΙΑ

1976  «Ο ηρωικός Μάης της Θεσσαλονίκης» · Σύγχρονη Εποχή

1983  «Φάκελος Τουρκία» · Σύγχρονη Εποχή

1986  «Ελευθερία, η άγνωστη ιστορία της πρώτης παράνομης οργάνωσης και εφημερίδας της Κατοχής» · Καστανιώτης

1988  «Η εκτέλεση της Ειρήνης, υπόθεση Νικηφορίδη» · Καστανιώτης

1997  «Το μεγάλο άλμα, η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης το 1912» · Καστανιώτης

1999  «Γκεόργκι Δημητρόφ, σελίδες από το απόρρητο ημερολόγιο» · Καστανιώτης

2005  «Υπόθεση Αλόις Μπρούνερ, ο δήμιος των Εβραίων της Θεσσαλονίκης» · IANOS

2008  «Τα παρασκήνια του Μακεδονικού ζητήματος. Μαρτυρίες πρωταγωνιστών, άγνωστα έγγραφα και ντοκουμέντα» · Καστανιώτης

2011  «Δράμα 1941: Μια παρεξηγημένη εξέγερση» · Καστανιώτης

2013  «Οι μεγάλες πολιτικές δολοφονίες στη Θεσσαλονίκη του 20ού αιώνα» · IANOS

2017  «Μελανές κηλίδες στην ιστορία της Θεσσαλονίκης» · IANOS

2018  «Σελίδες Κατοχής» · IANOS

2022  «Η συμμετοχή της Επανομής στην Επανάσταση του 1821» · ΔΗΠΠΑΚΥΘ

2025  «Γεντί Κουλέ, η Βαστίλη της Θεσσαλονίκης» · IANOS

2026  «Η μεγάλη παραπλάνηση στην υπόθεση Πόλκ» · IANOS

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.