Οι “κόκκινοι” στρατιώτες και το Γεντί Κουλέ

του Σπύρου Κουζινόπουλου

Οι φυλακές Επταπυργίου θα δεχτούν στη διάρκεια της Μικρασιατικής εκστρατείας δεκάδες στρατιώτες που φυλακίζονταν όταν αρνούνταν να πάρουν μέρος στις πολεμικές επιχειρήσεις. Είναι η εποχή κατά την οποία η οικονομική κατάσταση στη Θεσσαλονίκη όπως και στην υπόλοιπη χώρα είναι απελπιστική και οι απεργίες διαδέχονται η μία την άλλη. Σιδηροδρομικοί, καπνεργάτες και άλλοι διεκδικούν μαχητικά την ικανοποίηση των οικονομικών και αντιπολεμικών τους αιτημάτων. Η κυβέρνηση επιστρατεύει απεργούς και τους στέλνει στο μέτωπο να πολεμήσουν και στη φυλακή όσους αρνηθούν. 

Η αστυνομία κατηγορεί το Εργατικό Κέντρο Θεσσαλονίκης για “παράνομη δράση” και “απόκρυψη όπλων”, το εξώνει από την εστία του, στην οδό Αγίου Δημητρίου, περιορίζοντάς το σε ένα σπίτι στην οδό Φράγκων. Σε συμπλοκή μεταξύ αστυνομίας και απεργών καπνεργατών μπροστά στο ΕΚΘ σκοτώνεται ο χωροφύλακας Κότσυφας και ως υπεύθυνοι του φόνου συλλαμβάνονται πέντε εργάτες και κλείνονται στο Γεντί Κουλέ. Από τις ανακρίσεις προκύπτει ότι ο χωροφύλακας δολοφονήθηκε από ανθρώπους της πιάτσας σε “ξεκαθάρισμα λογαριασμών”, παρ' όλα αυτά όμως οι πέντε εργάτες παραμένουν κρατούμενοι και δεν αποφυλακίζονται.  1

Στο Γεντί Κουλέ θα μεταφερθούν ομαδικά τον Μάρτιο του 1925 και θα φυλακιστούν αρκετοί στρατιώτες που υπηρετούσαν στον όρχο αεροπορίας του Σέδες, μετά από έναν εφιάλτη που έζησαν στο εκεί στρατιωτικό αεροδρόμιο. Τα γεγονότα ξεκίνησαν όταν μέλη της κομμουνιστικής νεολαίας ΟΚΝΕ σκόρπισαν στους χώρους του στρατοπέδου προκηρύξεις στις οποίες αναγράφονταν σειρά αιτημάτων με κυριότερο τη μείωση της στρατιωτικής θητείας στους 12 μήνες, δεδομένου ότι υπηρετούσαν ακόμη στο στρατό φαντάροι της κλάσης του 1923, υπηρετούσαν δηλαδή πάνω από δύο χρόνια και μερικοί μάλιστα από αυτούς είχαν πάρει μέρος και στη Μικρασιατική εκστρατεία. Οι προκηρύξεις χαρακτηρίστηκαν “αντεθνικές” διενεργήθηκαν ανακρίσεις και στις 7 Φεβρουαρίου συνελήφθησαν  στον όρχο 70 στρατιώτες, ενώ οι συλλήψεις συνολικά στη Θεσσαλονίκη ήταν 154 φαντάρων, δεδομένου ότι έγιναν επίσης 40 συλλήψεις στο πυροβολικό, 25 στο πεζικό, 10 στο τάγμα των γεφυροποιών, 5 στη φρουρά κ.α.  2  Οι συλλήψεις έγιναν με την αστήρικτη κατηγορία ότι οι συλληφθέντες διατηρούσαν μυστικά στον όρχο αεροπορίας του Σέδες πομπό ασυρμάτου με τον οποίο είχαν επαφή με τον Ρωσικό “Κόκκινο Στρατό” και ότι ετοίμαζαν... “σοβιετική επανάσταση” στην Ελλάδα.  3

Όλοι οι συλληφθέντες υποβλήθηκαν σε βασανιστήρια από τον λοχαγό Γ. Θέμελη και τον υπολοχαγό Καραμήτσο για να “ομολογήσουν” και επί μέρες γνώριζαν το μαρτύριο του φάλαγγα, με χτυπήματα στα πέλματα, καθώς και χτυπήματα στο σώμα με βούρδουλα, μπήξιμο αγκίδων κάτω από τα νύχια κ.α. Στις 4 Μαρτίου 1925 από τους 70 απολύθηκαν οι 60 συλληφθέντες και οι υπόλοιποι στάλθηκαν στο Φρουραρχείο όπου ήδη 40 στρατιώτες από τα υπόλοιπα σώματα κρατούνταν και βασανίζονταν φριχτά. Ένα από τα βασανιστήρια ήταν το μαρτύριο της σιδηράς στεφάνης, που την έσφιγγαν με κοχλία που πίεζε τους κροτάφους και το μέτωπο κάτω από αφόρητους πόνους.  4

Μία εβδομάδα μετά, στις 11 Μαρτίου, οι 50 συλληφθέντες στρατιώτες μεταφέρθηκαν στις φυλακές Επταπυργίου όπου την επόμενη μέρα μετέβησαν οι Θεμελής, Καραμήτσος μαζί με τρεις αξιωματικούς και έναν λοχία που πρωτοστάτησαν σε ένα νέο κύκλο βασανιστηρίων με χτυπήματα στο σώμα με σιδερένια βέργα. Για ψυχολογικη πίεση ο κάθε βασανισμός γινόταν μπροστά στους κρατούμενους με απειλές ότι θα υποστούν την ίδια μεταχείριση. Όπως έγραψε αργότερα με επιστολή του ένας από τους βασανιζόμενους, ο Γ. Παπαδημητρίου

 “οι δήμιοι μας φωνάζανε έναν-έναν έξω από τα κάγκελα. Ξεγυμνώνανε αυτόν που είχαν έξω και τον αφήνανε μόνο με την περισκελίδα. Ύστερα τον ξαπλώνανε και τους χτυπάγανε με ένα βαρί σίδερο μέχρι αναισθησίας. Βλέπαμε μπροστά μας να τσακίζονται και να σπαρταρούν από το βασανιστήριο οι σύντροφοί μας και δεν μπορούσαμε να τους υπερασπιστούμε. Όλοι μας σχεδόν υποστήκαμε την κτηνωδία αυτή”.  5

Ένας από τους στρατιώτες, ο Δράκος, πέθανε λίγο αργότερα εξ αιτίας των βασανιστηρίων. Στη δίκη, που έγινε στις 4 και 5 Ιουλίου 1925, παρά το γεγονός ότι δεν υπήρξε το παραμικρό αποδεικτικό στοιχείο σε βάρος τους, 34 δικαζόμενοι φαντάροι καταδικάστηκαν σε ποινές κάθειρξης από 2 έως 4 χρόνια και κλείστηκαν στη φυλακή.  6

Εκτός από τους στρατιώτες, θα συναντήσουμε έγκλειστο στο Γεντί Κουλέ στα τέλη Ιανουαρίου 1925 και τον χωροφύλακα Λάμπρο Καϊσίμη, μετά την καταδίκη του από το στρατοδικείο Θεσσαλονίκης σε τρίμηνη φυλάκιση με την κατηγορία ότι διένειμε στους συναδέλφους του, στον αστυνομικό σταθμό Κουλακιάς (Χαλάστρας) όπου υπηρετούσε προκηρύξεις της φιλοκομμουνιστικής Ομοσπονδίας Παλαιών Πολεμιστών και Θυμάτων Πολέμου που καλούσαν σε αντίδραση κατά του καθεστώτος. 7

Τα στοιχεία είναι από το βιβλίο του Σπύρου Κουζινόπουλου «Γεντί Κουλέ, η Βαστίλη της Θεσσαλονίκης» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΙΑΝΟΣ

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1        Κώστας Τομανάς, Χρονικό της Θεσσαλονίκης 1921-1944, Νησίδες, Θεσσαλονίκη 1996, σ. 31-32

2        Αλέξανδρος Δάγκας, Η περιφέρεια Θεσσαλονίκης στον 20ο αιώνα, Επίκεντρο, Θεσσαλονίκη 2010, σ. 492

3        Εφημερίδα Ριζοσπάστης, 4 Ιουλίου 1929.

4        Αλέξανδρος Δάγκας, Η περιφέρεια Θεσσαλονίκης, ‘ο.π. σ. 492-493

5        Εφημερίδα Ριζοσπάστης, 6 Ιουλίου 1929.

6        Αλέξανδρος Δάγκας, Η περιφέρεια Θεσσαλονίκης, ‘ο.π. σ. 493

7        Εφημερίδα Μακεδονία, 30 Ιανουαρίου 1925.