Παρουσιάζεται το βιβλίο του Ανδρέα Βενιανάκη "ΕΑΜοκρατία στη Θεσσαλονίκη"

Το εξαιρετικά ενδιαφέρον βιβλίο του αείμνηστου Ανδρέα Βενιανάκη (1965-2024) «ΕΑΜοκρατία στη Θεσσαλονίκη» που καλύπτει ένα μεγάλο κενό στην ιστοριογραφία της πόλης και κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Επίκεντρο, θα παρουσιαστεί αυτή την Πέμπτη 1^η Οκτωβρίου 2026, ώρα 7 μ.μ. στην Κεντρική Δημοτική Βιβλιοθήκη Θεσσαλονίκης (Εθνικής Αμύνης 27 και Σβώλου γωνία).

Για το βιβλίο θα μιλήσουν οι ιστορικοί Στράτος Δορδανάς, Μαρία Καβάλα και Βάϊος Καλογρηάς. Θα συντονίσει ο εκδότης Πέτρος Παπασαραντόπουλος. Χαιρετισμό θα απευθύνει η σύζυγος του συγγραφέα, Νανά Παυλίδου

Η ΕΑΜοκρατία είναι από τα ιστορικά θέματα που ελάχιστα έχουν μελετηθεί στο παρελθόν και υπάρχουν συνοπτικές περιγραφές στη σημερινή βιβλιογραφία. Μια περίπτωση μοναδική για τα ελληνικά χρονικά, μια εαμική αριστερή διακυβέρνηση ανέλαβε τις δημοτικές και πολιτικές εξουσίες στη δεύτερη μεγαλύτερη πόλη της Θεσσαλονίκης.

Η «κόκκινη» Θεσσαλονίκη

Εαμοκρατία ονομάστηκε η περίοδος από τις 30 Οκτωβρίου 1944 έως τις 17 Ιανουαρίου 1945, κατά την οποία την τοπική αυτοδιοίκηση της Θεσσαλονίκης και τη «λαϊκή» δικαιοσύνη ανέλαβε το ΕΑΜ, μέσω του στρατιωτικού του σκέλους ΕΛΑΣ, της Πολιτοφυλακής και της Λαϊκής Ασφάλειας. Στην πραγματικότητα, ο εφεδρικός ΕΛΑΣ είχε κυριαρχήσει από τα τέλη Σεπτεμβρίου σε όλες τις συνοικίες της δυτικής και ανατολικής Θεσσαλονίκης και από τις αρχές Οκτωβρίου η οδός Αγίου Δημητρίου είχε διαχωριστική γραμμή, που χώριζε τις εαμοκρατούμενες περιοχές από τις ερμανοκρατούμενες.

Στις περιοχές που έλεγχε ο ΕΛΑΣ δημιουργήθηκαν φρουραρχεία. Τη τήρηση της τάξης είχε αναλάβει η Πολιτοφυλακή στη θέση της Χωροφυλακής⸱ τις αρμοδιότητες αυτές διατήρησε και κατά τη διάρκεια της Εαμοκρατίας. Η Λαϊκή Ασφάλεια ανέλαβε αρμοδιότητες παρόμοιες με της Εθνικής Ασφάλειας αλλά και ποινικά εγκλήματα.

Οι Γερμανοί και οι άνδρες του Αντώνη Δάγκουλα και του Κισά Μπατζάκ απέφυγαν να αντιπαρατεθούν με τους αντάρτες και να τους εκδιώξουν από τις περιοχές όπου είχαν εγκαθιδρύσει την εξουσία τους. Εκτός από μία περίπτωση για την οποία γίνεται αναφορά παρακάτω οι αντικομμουνιστικές ομάδες αρκέστηκαν στον έλεγχο του κέντρου της πόλης, μέχρι που αναχώρησαν από τη Θεσσαλονίκη.

Στις 30 Οκτωβρίου, οι Γερμανοί αποχώρησαν αφήνοντας μια πόλη καταστραμμένη, με δομές με οικονομικά προβλήματα, με ελλείψεις σε τρόφιμα, φάρμακα και απαραίτητα είδη διαβίωσης. Οι δημόσιοι, ιδιωτικοί υπάλληλοι και συνταξιούχοι είχαν μεγάλο διάστημα να πληρωθούν. Ενώ η έλλειψη σταθερού νομίσματος προκαλούσε δυσχέρειες στο εμπόριο, την πόλη λυμαίνονταν μαυραγορίτες και κερδοσκόποι που έπαιζαν παιχνίδια με τις χρυσές λίρες.

Τη διοίκηση της πόλης ανέλαβε επιτροπή εαμιτών μετά από τη διά βοής εκλογή της, τις πρώτες ημέρες της απελευθέρωσης. Η Προσωρινή Δημοτική Επιτροπή άμεσα έστειλε χαιρετισμό στην κυβέρνηση εθνικής ενότητας, ενημερώνοντας για τα προβλήματα της πόλης. Αλλά σε όλη τη διάρκεια της Εαμοκρατίας βρέθηκε μόνη να  αντιμετωπίσει προβλήματα που θα μπορούσε να επιλύσει μια κυβέρνηση που είχε στη διάθεσή της έναν μεγάλο προϋπολογισμό.