Φυλακισμένοι στο Γεντί Κουλέ επί δικτατορίας Πάγκαλου

Φυλακισμένοι κομμουνιστές και συνδικαλιστές της Θεσσαλονίκης εκείνη την εποχή. Διακρίνονται από αριστερά. Πρώτη σειρα: Χαϊμ Σαπόρτα, καπνεργάτης, Θεόδωρος Νικολαίδης, Ζακ Βεντούρα δημοσιογράφος, Αριστοφάνης Παπαδόπουλος. Δεύτερη σειρά: Γιώργος Κουρτίδης, φοιτητής, Γιάννης Χαϊδεμένος σιδηροδρομικός, Βασίλης Κονόπουλος. Τρίτη σειρά: Αναστάσιος Χαίνογλου φοιτητής Γεώργιος Ζουράρις γιατρός.

Σεπτέμβριος του 1926. Έχουν περάσει δύο εβδομάδες μετά την ανατροπή της δικτατορίας Πάγκαλου από το κίνημα του στρατηγού Κονδύλη και στις φυλακές του Γεντί  Κουλέ εξακολουθούν να βρίσκονται ως πολιτικοί κρατούμενοι πολλοί κομμουνιστές και συνδικαλιστές της Θεσσαλονίκης που είχαν κατηγορηθεί ότι ανέπτυξαν αντιδικτατορική δραστηριότητα, επισημαίνονται με προκηρύξεις και ανακοινώσεις τους τα δεινά που είχε επιφέρει στη χώρα το δικτατορικό καθεστώς.

Η υπόθεσή τους γίνεται γνωστή όταν  μία επιτροπή τριών πολιτικών κρατουμένων αποστέλλει επιστολή στις εφημερίδες της εποχής εκφράζοντας την έντονη διαμαρτυρία των ίδιων αλλά και των υπόλοιπων φυλακισμένων συντρόφων τους για το γεγονός ότι παρά την κατάρρευση της παγκαλικής δικτατορίας εξακολουθούν να είναι φυλακισμένοι.

Όπως συγκεκριμένα ανέφεραν τα μέλη της τριμελούς επιτροπής των πολιτικών κρατουμένων στο Γεντί Κουλέ, οι Νίκος Βερνικιώτης, Λεονταρής Φωτόπουλος και Γιώργος Φούρναρης: «Μολονότι παρήλθον τόσαι ημέραι από της καταλύσεως της τυραννίας, εν τούτοις εξακολουθούμεν να παραμένωμεν εις τας φυλακάς, ενώ θα έπρεπε να έχομεν αφεθεί ελεύθεροι από της πρώτης στιγμής, δεδομένου ότι δια της προκηρύξεως εις στιγμάς στυγνής τρομοκρατίας, ουδέν άλλο επεδιώκετο, ειμή η προς τον λαόν έγκαιρος καταγγελία των προσπαθειών του δικτάτορος προς διασπάθισιν του χρήματος των εργατών και αγροτών».  (Εφημερίδα Ριζοσπάστης 6 Σεπτεμβρίου 1926)

Τα τρία μέλη της επιτροπής είχαν συλληφθεί συγκεκριμένα και ήταν υπόδικα στις φυλακές του Γεντί Κουλέ μετά από διαταγή του Γ΄ Σώματος Στρατού και με την κατηγορία ότι είχαν συντάξει και εκτυπώσει προκηρύξεις με τις οποίες καταγγέλονταν ο δικτάτορας Πάγκαλος και το καθεστώς του για τις ευθαιρεσίες που διέπραττε.

Για το ίδιο θέμα και λόγω του γεγονότος ότι οι περισσότεροι πολιτικοί κρατούμενοι στο Γεντί Κουλέ ήταν και συνδικαλιστές, είχαν εκδοθεί ανακοινώσεις και είχαν αποσταλεί τηλεγραφήματα στην κυβέρνηση από πολλά εργατικά σωματεία της πόλης, όπως το Συνδικάτο Εργατών Επισιτισμού, η Ένωση Τεχνικών και Υπαλλήλων Καφεζυθοζαχαροπλαστείων Θεσσαλονίκης κ.α.

Η δικτατορία Πάγκαλου

Το πραξικόπημα του Πάγκαλου εκδηλώθηκε τα ξημερώματα της 25ης Ιουνίου, κυρίως μετά την κίνηση του στρατηγού Χ. Τσερούλη ο οποίος αφού κατέλαβε τη Διοίκηση του Γ' Σώματος Στρατού, εκμεταλλευόμενος την απουσία του στρατηγού Οθωναίου, κάλεσε τον υπουργό των στρατιωτικών Κ. Γόντικα να παραιτηθεί. Επίσης, ο ναύαρχος Χατζηκυριάκος επιβιβάστηκε στο «Αβέρωφ», ανακηρύχθηκε αρχηγός του στόλου και γύρω στις 4 π.μ. έστειλε προς τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας ναύαρχο Κουντουριώτη  τηλεγράφημα λέγοντας ότι ο στόλος κήρυξε έκπτωτη την Κυβέρνηση.

Εκτός από τις διώξεις των κομμουνιστών και των συνδικαλιστών, μια από τις ενέργειες του δικτάτορα Θεόδωρου Πάγκαλου ήταν η έκδοση διαταγής για να μακρύνουν οι ... φούστες των γυναικών

Ο ίδιος ο Πάγκαλος στην Αθήνα δεν είχε καταφέρει να εξασφαλίσει παρά μόνο την υποστήριξη του Συντάγματος μηχανικού του Ρουφ. Παρ' όλα αυτά ζητούσε από την κυβέρνηση να παραιτηθεί και αφού κατέλαβε το μέγαρο της υπηρεσίας επικοινωνιών (ΤΤΤ), ενημέρωσε παραπλανητικά όλες τις μεγάλες στρατιωτικές μονάδες ότι είχε επικρατήσει το κίνημά του.

Βοήθεια στα σχέδια του Πάγκαλου πρόσφερε ουσιαστικά και η κυβέρνηση Μιχαλακόπουλου η οποία δεν αντιστάθηκε στους πραξικοπηματίες, αλλά παραιτήθηκε.

Στις 30 Σεπτεμβρίου του 1925 ο Πάγκαλος διέλυσε την εθνοσυνέλευση με το αιτιολογικό ότι έχασε την εμπιστοσύνη του έθνους και δεν αντιπροσώπευε πια τη θέληση του ελληνικού λαού. Λίγο αργότερα, στις 4 Ιανουαρίου του 1926, ανακηρύχθηκε δικτάτορας της χώρας και στις 19 Απριλίου του ιδίου έτους κατέλαβε τη θέση του Προέδρου της χώρας, αφού προηγουμένως είχε παραιτηθεί απ' αυτή ο ναύαρχος Κουντουριώτης.

Το δικτατορικό καθεστώς Πάγκαλου προχώρησε από τις πρώτες μέρες της επιβολής του σε διώξεις των αντιφρονούντων δημοκρατικών πολιτών, κυρίως του ΚΚΕ και με   νομοθετικό διάταγμα στις 13 Ιουλίου του 1925 και το πρόσχημα της «κατοχυρώσεως του δημοκρατικού πολιτεύματος» άρχισε τις διώξεις κατά των κομμουνιστών. Με την επίκληση αυτού του διατάγματος οργανώθηκαν τον Αύγουστο του 1925 τρεις δίκες στις οποίες σύρθηκαν ο Γραμματέας του Κόμματος Παντελής Πουλιόπουλος, άλλα στελέχη όπως ο Σεραφείμ Μάξιμος, ο Κ. Σκλάβος, ο Μοναστηριώτης, ο Τάκης. Φίτσος και η κομματική εφημερίδα «Ριζοσπάστης», η κυκλοφορία της οποίας απαγορεύτηκε για ένα εξάμηνο. Επίσης επιβλήθηκαν βαριές ποινές φυλάκισης στους Πουλιόπουλο, Μάξιμο και Φίτσο και το ΚΚΕ τέθηκε ουσιαστικά εκτός νόμου και πέρασε στην παρανομία.

Επίσης, με ωμή παρέμβαση στο εργατικό κίνημα η δικτατορία του Πάγκαλου ανέτρεψε το συσχετισμό στο 3ο συνέδριο της ΓΣΕΕ (Μάρτης 1926) και αφού συνέλαβε 110 αριστερούς συνέδρους παρέδωσε τη διοίκηση της οργάνωσης στους ρεφορμιστές. Ανάλογες ήταν οι διώξεις στελεχών του ΚΚΕ και του συνδικαλιστικού κινήματος και στη Θεσσαλονίκη, με πολλές συλλήψεις και εγκλεισμό στο Γεντί Κουλέ

Εν τέλει η παγκαλική δικτατορία ανατράπηκε με τον ίδιο τρόπο που εγκαθιδρύθηκε και συγκεκριμένα με στρατιωτικό κίνημα υπό τον στρατηγό Κονδύλη στις 22 Αυγούστου του 1926.