Φέρες Έβρου: Η πρώτη ελληνική πόλη που απελευθερώθηκε από τους Ναζί

Στις 27 Αυγούστου 1944, μετά από ειρηνική περικύκλωση του Γερμανικού στρατοπέδου 

Τη μέρα απελευθέρωσης των Φερών κάτοικοι φωτογραφίζονται με Γερμανούς αντιχιτλερικούς στρατιώτες

H πρώτη ελληνική περιοχή που απελευθερώθηκε απο τους Γερμανούς κατακτητές, ακόμη από τον Αύγουστο του 1944, ήταν οι Φέρες Έβρου. Και μάλιστα, ύστερα από την περικύκλωση του γερμανικού φρουραρχείου, με πρωτοβουλία του ΕΑΜ και της ΕΠΟΝ, από εκατοντάδες άοπλους κατοίκους, ενώ μέσα ήταν ταμπουρωμένοι οι Γερμανοί στρατιώτες, με το δάχτυλο στη σκανδάλη.

Σημαντική υπήρξε η ανάπτυξη της Εθνικής Αντίστασης στον νομό Έβρου, αν και σχετικώς άγνωστη, παρά το γεγονός ότι γεωγραφικά η περιοχή ήταν ουσιαστικά, μια στενή λωρίδα γης.

Ο Έβρος κατά την περίοδο της Εθνικής Αντίστασης βρέθηκε «χωρισμένος» στα δύο. Η Αλεξανδρούπολη μαζί με τη δυτική περιοχή του νομού πέρασε στη βουλγαροκρατούμενη ζώνη. Το υπόλοιπο του νομού το κράτησαν οι Γερμανοί κατακτητές και το ονόμασαν «ουδέτερη ζώνη». Η περιοχή αυτή έμεινε μια φωλιά ολότελα ξεκομμένη από την υπόλοιπη Ελλάδα. Εκεί δεν πίστευε κανείς πως μπορεί να στηθεί και να στεριώσει αντάρτικο. Κι όμως, στήθηκε, στέριωσε, αλλά και απελευθέρωσε με σκληρές μάχες, πρώτο, την πρώτη ελληνική γωνιά, στις 28 Αυγούστου 1944!

Η συμμετοχή του λαού του Έβρου στον αγώνα της Εθνικής Αντίστασης δεν έκφραζε μόνο το φιλελεύθερο πνεύμα του, τα αντιφασιστικά και αντιδικτατορικά αισθήματά του, αλλά και τον πόθο του για δημοκρατικές κατακτήσεις σε μία ελεύθερη, λαοκρατούμενη και ανεξάρτητη Ελλάδα. Η συμμετοχή του στον Αντιστασιακό αγώνα και στις τελικές μάχες της απελευθέρωσης του νομού θα μείνουν ανεξίτηλες στη μνήμη του λαού μας.

Για να επιτευχθεί το τεράστιο έργο της Εθνικής Αντίστασης στο νομό, χρειάστηκε να καταβάλουν βαρύ τίμημα σε αίμα και θυσίες οι αντιστασιακές οργανώσεις και ο λαός του Έβρου. Και να ληφθεί μάλιστα υπ΄ όψιν ότι όλοι οι αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης, αξιωματικοί, καπετάνιοι, και αντάρτες, ήταν εθελοντικά στρατευμένοι και κανένας δεν πήρε την παραμικρή ηθική ή υλική αμοιβή.

Αντιθέτως στην μεταπελευθερωτική περίοδο, μετά τη συμφωνία της Βάρκιζας και την εγκατάσταση των επίσημων Κυβερνητικών Αρχών, εκατοντάδες αγωνιστές της Αντίστασης του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ Εβρου υπέστησαν ομαδικά, ποικίλες διώξεις: απολύσεις από δημόσιες υπηρεσίες και οργανισμούς, φυλακίσεις αδικαιολόγητες, δικαστικές διώξεις και εκτελέσεις, εκβιασμούς, βασανιστήρια, ανηλεείς ξυλοδαρμούς, εξορίες και εκπατρισμούς. Και δεν διώχτηκαν μόνο οι αγωνιστές, αλλά και πολλά μέλη των οικογενειών τους.

Αθηνόδωρος Κατσαβουνίδης

Η απελευθέρωση των Φερών

Από την «ουδέτερη ζώνη», πρώτες απελευθερώθηκαν οι Φέρες. Και, μάλιστα, χωρίς μάχες. Ο άοπλος ΕΑΜικός κόσμος των Φερών αφόπλισε την οπλισμένη ως τα δόντια γερμανική φρουρά. Πρωτοπορία του άθλου αυτού ήταν η ΕΠΟΝ με πυρήνα της τους μαθητές του Γυμνασίου. Αυτή τη λίγο γνωστή σελίδα του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα, πρωταγωνιστικός ήταν ο ρόλος του αγωνιστή Αθηνόδωρου Κατσαβουνίδη, κορυφαίου στελέχους του ΕΑΜικού αντιστασιακού κινήματος στην περιοχή.

Τη Δευτέρα 27 Αυγούστου 1944 γίνονταν «παζάρι» στην πόλη των Φερρών. Με την ευκαιρία αυτή, σχεδιάζεται και οργανώνεται μαζική λαϊκή κάθοδος των κατοίκων των χωριών της περιοχής και η πόλη γεμίζει με γυναικόπαιδα και ΕΠΟΝίτες. Μέσα σε παράτολμο ενθουσιασμό και εθνικό παραλήρημα, εκστασιασμένοι, με τις καμπάνες να χτυπάνε δαιμονισμένα, ο λαός φθάνει στα γερμανικά διπλά συρματοπλέγματα που περικλείουν το στρατόπεδο.

Σκηνές πρωτόφαντες... Από μέσα οι οπλισμένοι Γερμανοί με το δάκτυλο στη σκανδάλη και απ' έξω, κρεμασμένοι στα συρματοπλέγματα, οι άοπλοι ΕΠΟΝίτες, να προσπαθούν να πείσουν τους Γερμανούς να... παραδοθούν!

Ο δάσκαλος Νίκος Κυτόπουλος και ο μαθητής γυμνασίου Παναγιώτης Κεραμάρης, με εκπληκτικές ψυχικές δυνάμεις, μπαίνουν... σαν επιτροπή, στο γερμανικό στρατόπεδο για να μεταφέρουν στον διοικητή τα αιτήματα του λαού. Μετά από αρκετή ώρα, έρχεται σύνδεσμος από τον Αθηνόδωρο Κατσαβουνίδη με τελεσίγραφο για το διοικητή: «Ανευ όρων παράδοση»...

Ο Γερμανός ζητά την παρουσία του αρχηγού των ανταρτών, για συνομιλίες. Η είδηση «έρχεται ο Αθηνόδωρος» ηλεκτρίζει ακόμη περισσότερο τα πλήθη. Πολλοί φοβούνται παγίδα για τη ζωή του και προσπαθούν να τον αποτρέψουν, αλλά ο Αθηνόδωρος Κατσαβουνίδης είναι αποφασισμένος να τελειώνει... Μπαίνει στο στρατόπεδο. Η έκπληξη του διοικητή είναι μεγάλη, γιατί, ενώ περίμενε κάποιο γενειοφόρο πολέμαρχο, βλέπει μπροστά του ένα νέο άνδρα, ξυρισμένο, όμορφο, μορφωμένο, πολύγλωσσο, να του ζητά... παράδοση. Ο άοπλος, από τον πάνοπλο!

Ο Γερμανός φρούραρχος Διδυμοτείχου Φον Κλαστ με τον κατοχικό νομάρχη Έβρου Στ. Ευταξία σε εκδήλωση

Η πρώτη Ελληνική πόλη απελευθερώνεται!

Οι Φέρρες ήταν η πρώτη πόλη της Ελλάδας που απελευθερώθηκε και, μάλιστα, ο τρόπος που έγινε, η μαζική συμμετοχή όλων των κατοίκων, η τόλμη - θράσος - ψυχή του αρχηγού τους, έκανε μεγάλη εντύπωση στους ευρωπαϊκούς λαούς.

Από τις 28/8/1944 και στη συνέχεια, οι αγώνες των Εβριτών είναι πρώτη είδηση στα δελτία ειδήσεων των ραδιοφωνικών σταθμών Μόσχας και Λονδίνου. Ηταν η πρώτη ελπίδα λευτεριάς για την Ευρώπη. Μάλιστα, στις αρχές της δεκαετίας του 1950, ομάδα Ιταλών ήθελε να κάνει κινηματογραφική ταινία την απελευθέρωση του Εβρου.

ΠΗΓΗ: https://ethniki-antistasi-dse.gr/katohi-antistasi-evros.html