"Εις τον συνήθη τόπον......."

Επταπύργιο: ένα οδυνηρό αλλά αναγκαίο ταξίδι στο Χρόνο και την Ιστορία.

Μία ομάδα πολιτικών κρατουμένων, περιστοιχισμένη από στρατιώτες και χωροφύλακες, οδηγείται στον "συνήθη τόπον" του Γεντί Κουλέ

του Τριαντάφυλλου Τρανού*

Θα προσπαθήσω να σας μεταφέρω ένα μέρος από τις εικόνες, τις σκέψεις και την συγκίνηση, ανθρώπινη, πολιτική και αισθητική, που μου προκάλεσε η ανάγνωση του βιβλίου για το οποίο θα συζητήσουμε σήμερα. Αυτές οι παρατηρήσεις αφορούν τόσο στην περιοχή της λογοτεχνίας και των εικαστικών τεχνών που θεραπεύω ως δάσκαλος και καλλιτέχνης, όσο και σε ισχυρά βιωματικά στοιχεία της παιδικής ηλικίας μιας και ένα μεγάλο μέρος της το οποίο διατρέχει την περίοδο της χούντας το πέρασα στην ευρύτερη περιοχή του Επταπυργίου.

"Οι άταφοι νεκροί του Επταπυργίου δικαιούνται την ταυτότητά τους"

 Τα τραύματα παρέμειναν θαμμένα ή ανεπίγνωστα, ειδικά για όσους βρέθηκαν στην πλευρά των ηττημένων

της Έφης Γαζή*

Η ανακάλυψη οστών και σκελετών εκτελεσμένων ανθρώπων στο Επταπύργιο στη Θεσσαλονίκη κατά τη διάρκεια εργασιών ανάπλασης έφερε στο προσκήνιο ζοφερές μνήμες του Εμφυλίου. Aταφοι νεκροί επιστρέφουν για να θυμίσουν μία από τις σκληρότερες περιόδους της σύγχρονης Ιστορίας μας. Μαζί τους, επιστρέφει η διερώτηση για τα τραύματα της Ιστορίας, τις συγκρουσιακές ιστορικές εμπειρίες που έχουν ανοίξει βαθιές πληγές. Πώς μπορούμε να διαχειριστούμε ένα τόσο βαρύ ιστορικό φορτίο;

Ο ακριβής εντοπισμός του τόπου εκτελέσεων πίσω από το Γεντί Κουλέ

Ομαδική εκτέλεση 10 νέων σε ηλικία κομμουνιστών στο Γεντί Κουλέ στις 17-10-1947

του Σπύρου Κουζινόπουλου

Οι έξι ομαδικοί τάφοι με τους σκελετούς 47 εκτελεσμένων κομμουνιστών του Γεντί Κουλέ που βρέθηκαν μέχρι τώρα, εντοπίστηκαν όπως είναι γνωστό στο πάρκο της Εθνικής Αντίστασης Συκεών, τριγύρω από το αφιερωμένο στο αντιστασιακό έπος μνημείο που υπάρχει στο κέντρο της μικρής πλατείας, στη συμβολή των οδών Κανάρη, Σολωμού και Μιαούλη στις Συκιές Θεσσαλονίκης. Η επιλογή του χώρου δεν ήταν τυχαία. Καθώς δεκαετίες τώρα υπήρχαν πληροφορίες ότι στην περιοχή εκείνη, σε κοντινή απόσταση από το Επταπύργιο, ήταν «ο συνήθης τόπος εκτελέσεων» των μελλοθάνατων κρατούμενων στο κάτεργο αυτό, που υπήρξε μια από τις χειρότερες φυλακές από ιδρύσεως του ελληνικού κράτους.

Συγγενείς εκτελεσμένων επισκέπτονται τους ομαδικούς τάφους του Γεντί Κουλέ

Συγγενείς των αγωνιστών που εκτελέστηκαν πίσω από το Γεντί Κουλέ στα χρόνια του Εμφυλίου πολέμου και την επόμενη ανώμαλη μετεμφυλιακή περίοδο, συνεχίζουν να επισκέπτονται το πάρκο-μνημείο Εθνικής Αντίστασης στις Συκιές Θεσσαλονίκης (γωνία οδών Μιαούλη και Κανάρη), στον χώρο όπου βρέθηκαν οι έξι μέχρι τώρα ομαδικοί τάφοι με τους 47 σκελετούς εκτελεσμένων κομμουνιστών.

Ένας χρόνος από την ανεύρεση σκελετών εκτελεσμένων του Γεντί Κουλέ

Συμπληρώθηκε ένας χρόνος από την ανεύρεση των έξι ομαδικών τάφων με τους 47 σκελετούς εκτελεσμένων την περίοδο του Εμφυλίου κομμουνιστών πίσω από το Γεντί Κουλέ. Και με την ευκαιρία αυτή αναδημοσιεύουμε ένα συγκλονιστικό ρεπορτάζ που αναρτήθηκε στην ιστοσελίδα "Κυκλοθυμικός" και αποτυπώνει τα αισθήματα που κατέκλυσαν εκατομμύρια συμπατριώτες μας όταν πληροφορήθηκαν την είδηση ότι βρέθηκαν τα οστά εκτελεσμένων κομμουνιστών του Επταπυργίου. Σε μία έκταση, κοντά στις πρώην φυλακές όπου παραχώθηκαν μετά την εκτέλεσή τους 400 περίπου πολιτικοί κρατούμενοι την περίοδο 1946-1955. Τα πέτρινα χρόνια του Εμφυλίου και της ανώμαλης μετεμφυλιακής περιόδου που ακολούθησε όπου τα εκτελεστικά αποσπάσματα δούλευαν ασταμάτητα.

Σε παρανόηση από την Εισαγγελία αποδίδει ο δήμος την εντολή

Για τον ενταφιασμό των σκελετών εκτελεσμένων πίσω από το Γεντί Κουλέ που εντοπίστηκαν πρόσφατα

«Σε παρανόηση από την Εισαγγελία Πρωτοδικών Θεσσαλονίκης» αποδίδει ο Δήμος Νεάπολης-Συκεών με ανακοίνωσή του την πληροφορία που κυκλοφόρησε μεταξύ των συγγενών των εκτελεσμένων του Γεντί Κουλέ ότι ζητήθηκε από το Δήμο ο  ενταφιασμός των οστών που βρέθηκαν στον περιβάλλοντα χώρο των φυλακών Επταπυργίου. Ενώ παράλληλα διαβεβαιώνει ότι «προχωρούν κανονικά» οι διαδικασίες για την ταυτοποίηση των 47 σκελετών που βρέθηκαν σε ομαδικούς τάφους.

Να χαρακτηριστεί ως ιστορικός τόπος το σημείο των εκτελέσεων στο Γεντί Κουλέ

Αίτημα του Δήμου Νεάπολης-Συκεών προς το υπουργείο Πολιτισμού κι ενώ ο αριθμός των σκελετών εκτελεσμένων στο Επταπύργιο που εντοπίστηκαν μέχρι τώρα ανέρχεται στους 47  

της Κάτιας Γερακαρίτου στο Voria.gr

Να χαρακτηριστεί «Ιστορικός Τόπος» η περιοχή γύρω από το Μνημείο Εθνικής Αντίστασης, κοντά στο Επταπύργιο, όπου βρέθηκαν το προηγούμενο διάστημα σκελετοί εκτελεσθέντων του Εμφυλίου Πολέμου, ζητά ο δήμος Νεάπολης Συκεών. Παράλληλα, αναμένεται να κινήσει τις διαδικασίες για να ενταχθεί ο δήμος και στο «Δίκτυο Μαρτυρικών Πόλεων και Χωριών». Έως σήμερα έχουν εντοπιστεί 47 σκελετοί κατά τη διάρκεια των εργασιών ανάπλασης της περιοχής γύρω από το Μνημείο Εθνικής Αντίστασης Συκεών, απέναντι από το Επταπύργιο.

Ένας ακόμη σκελετός εκτελεσμένου στο Γεντί Κουλέ

Βρέθηκε στον 6ο ομαδικό τάφο και είναι ο 47ος κατά σειρά 

O σκελετός ενός ακόμη εκτελεσμένου στο Γεντί Κουλέ πολιτικού κρατούμενου της περιόδου του Εμφυλίου, εντοπίστηκε στον κρανίου τόπο εκτελέσεων, πίσω από τις πρώην φυλακές Επταπυργίου, ανεβάζοντας σε 47 τον αριθμό των εκτελεσμένων κομμουνιστών που τα οστά τους βρέθηκαν εκεί μέχρι σήμερα από τον Νοέμβριο του 2024, όταν άρχισαν οι εργασίες ανάπλασης στη μικρή πλατεία Εθνικής Αντίστασης των Συκεών από τον εκεί Δήμο.

Ένα σχόλιο για την "εξαφάνιση"¨από τα κανάλια της είδησης για τους σκελετούς του Γεντί Κουλέ

Το σχόλιο που ακολουθεί το αλιεύσαμε από το διαδίκτυο. Και δεν αντέξαμε να σας το μεταφέρουμε, καθώς είναι εξοργιστική η αφωνία, έως εξαφάνιση της είδησης σε πολλά ΜΜΕ της χώρας μας, πρωτίστως τα ραδιοτηλεοπτικά, για την ανεύρεση των έξι μέχρι τώρα ομαδικών τάφων πίσω από το Γεντί Κουλέ με τους 46 σκελετούς εκτελεσμένων κομμουνιστών στα πέτρινα χρόνια του Εμφυλίου. Και όπως χαρακτηριστικά σημειώνει η συμπολίτισσα που το έγραψε: “Αν έβρισκαν τίποτα λείψανα πτώματος, αυτό θα έπαιζε πρώτη είδηση σε όλα τα κανάλια. Τώρα που εντοπίστηκαν οι ομαδικοί τάφοι των εκτελεσμένων, τα ελληνικά ΜΜΕ τηρούν σιγή ιχθύος...”

Εντοπίστηκαν άλλοι 3 σκελετοί εκτελεσμένων του Γεντί Κουλέ

Σε 46 ανέρχεται πλέον ο αριθμός των τουφεκισμένων που βρέθηκαν στον "κρανίου τόπο" 

του Σπύρου Κουζινόπουλου

Τρεις ακόμη ανθρώπινοι σκελετοί, που βρέθηκαν στον 6^ο κατά σειρά ομαδικό τάφο ο οποίος εντοπίστηκε στον «συνήθη τόπο εκτελέσεων» πίσω από το Γεντί Κουλέ, ανεβάζουν σε 46 τον αριθμό οστών εκτελεσμένων κομμουνιστών που βρέθηκαν από τον Νοέμβριο του 2024, όταν άρχισαν οι εργασίες ανάπλασης στη μικρή πλατεία Εθνικής Αντίστασης και μέχρι σήμερα. Ενώ  με τον ρυθμό που γίνεται η εύρεση των σκελετών, η δημοτική αρχή του δήμου Νεάπολης-Συκεών και τα μέλη του συνεργείου της ανασκαφής, υπολογίζουν ότι όταν ολοκληρωθεί το όλο έργο στην πλατεία και σε δύο παρακείμενα δημοτικά οικόπεδα, ο αριθμός των σκελετών που θα ανασυρθούν, μπορεί να ανέλθει και στους εκατό.

Σ΄αυτό τον τελευταίο ομαδικό τάφο, είχαν εντοπιστεί αρχικά στις 9 Μαίου 2025 τα οστά τριών εκτελεσμένων, στη συνέχεια στις 5 και 6 Ιουνίου βρέθηκαν άλλοι επτά σκελετοί και τώρα αποκαλύφθηκαν τρεις επιπλέον, με συνέπεια ο αριθμός των εκτελεσμένων που ρίχτηκαν στον συγκεκριμένο λάκκο να φτάσει τους 13.

Ενδεχομένως ο αριθμός των τουφεκισμένων κομμουνιστών που ενταφιάστηκαν στον συγκεκριμένο λάκκο να ήταν μεγαλύτερος, καθώς στη διάρκεια της ανασκαφής, που έγινε προς την πλευρά του δρόμου, διαπιστώθηκε ότι υπήρχαν και οστά διαταραγμένα, ίσως εξαιτίας ενός παρακείμενου ορύγματος για τη διέλευση καλωδίου της ΔΕΗ.

Πάντως ο δήμαρχος Νεάπολης-Συκεών Σίμος Δανιηλίδης δηλώνει ότι το έργο της ανασκαφής για τον εντοπισμό και νέων σκελετών θα συνεχιστεί ακόμη και μέσα στο καλοκαίρι, ενώ από τον Δήμο και την Οργάνωση Θεσσαλονίκης του ΚΚΕ καταβάλλονται προσπάθειες για τη διενέργεια ελέγχων DNA, μήπως και εξακριβωθεί η ταυτότητα των νεκρών, προκειμένου να παραδοθούν τα λείψανα στους οικείους τους.

«Mιλούν οι τάφοι του Γεντί Κουλέ»

Γράψανε τ’ όνομά του στη σιδερένια πόρτα./ Εμεινε μια φωτογραφία μικρή, στη λάσπη, που κρατούσε. /Μοιράσανε τα ρούχα του στους οπλισμένους στρατιώτες. /Δε μίλησε – «Τετέλεσται» – Είπε μονάχα τ’ όνομά του…».

Μανώλης Αναγνωστάκης, πολιτικός κρατούμενος στο Γεντί Κουλέ, Ποιήματα

Υπό τον τίτλο «Mιλούν οι τάφοι του Γεντί Κουλέ» η εφημερίδα «Καθημερινή» δημοσίευσε εκτενές ρεπορτάζ του Σταύρου Τζήμα για τις εκτελέσεις στο Γεντί Κουλέ, τους σκελετούς των εκτελεσμένων που εντοπίστηκαν στην περιοχή των Συκεών αλλά και την αγωνία των συγγενών μήπως κάποια από τα οστά που βρέθηκαν ανήκουν και σε δικό τους άνθρωπο. Και όπως χαρακτηριστικά αναφέρει το δημοσίευμα «το πόρισμα των ιατροδικαστών περιμένουν δεκάδες οικογένειες που τηλεφωνούν στον Δήμο Συκεών, θέλοντας να δώσουν δείγματα DNA, με την ελπίδα ότι θα ταυτοποιηθούν οι συγγενείς τους που εκτελέστηκαν στον Εμφύλιo»

Τρεις σημαντικές ειδήσεις στην παρουσίαση του βιβλίου "Γεντί Κουλέ"

του Σπύρου Κουζινόπουλου 

Τρεις σημαντικές κατά τη γνώμη μας ειδήσεις, έβγαλε η πρώτη επίσημη παρουσίαση του βιβλίου μας «Γεντί Κουλέ, η Βαστίλη της Θεσσαλονίκης». Και φυσικά δεν εννοούμε το γεγονός ότι η αίθουσα «Βαβέλ» του περιπτέρου 14 της ΔΕΘ, όπου διεξάγεται η 21^η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου, είχε κατακλυστεί από κόσμο (μετρήσαμε περί τους 100 καθήμενους και άλλους τουλάχιστον 250 όρθιους). Και δικαιολογημένη η συγνώμη που ζητήσαμε από όσους δεν βρήκαν κάθισμα και αναγκάστηκαν να παρακολουθήσουν στο πόδι επί μία ώρα την εκδήλωσή μας. Ποιες ήταν οι ειδήσεις αυτές:

Νέος ομαδικός τάφος με τρεις σκελετούς εντοπίστηκε πίσω από το Γεντί Κουλέ

Νέος ομαδικός τάφος με τρεις τουλάχιστον ανθρώπινους σκελετούς εκτελεσμένων κομμουνιστών, ανακαλύφτηκε στις Συκιές κατά τη διάρκεια της επέκτασης των ανασκαφών που άρχισαν στο πάρκο Εθνικής Αντίστασης. Το νέο εύρημα ανακοίνωσε απόψε κατά την παρουσίαση του βιβλίου του δημοσιογράφου Σπύρου Κουζινόπουλου «Γεντί Κουλέ: Η Βαστίλη της Θεσσαλονίκης» (εκδ. Ιανός) ο δήμαρχος Νεάπολης Συκεών Σίμος Δανιηλίδης.

Συγγενείς εκτελεσμένων του Γεντί Κουλέ σε εξέταση DNA

Περισσότερες από εκατό (100) οικογένειες έχουν ενδιαφερθεί μέχρι στιγμής προκειμένου να δώσουν DNA με την ελπίδα ότι θα εντοπίσουν το συγγενικό τους πρόσωπο ανάμεσα στους σκελετούς των εκτελεσμένων κομμουνιστών που αποκαλύφθηκαν πρόσφατα σε ομαδικούς τάφους στις Συκιές Θεσσαλονίκης, σε απόσταση αναπνοής από το κάτεργο του Γεντί Κουλέ.

Δύσκολο έργο η ανεύρεση και νέων ομαδικών τάφων του Γεντί Κουλέ

Η ανασκαφή στο χώρο γύρω από το μνημείο Εθνικής Αντίστασης Συκεών για την ανεύρεση οστών εκτελεσμένων του Γεντί Κουλέ κατά την περίοδο του Εμφυλίου, συνεχίζεται από το συνεργείο του δήμου Νεάπολης-Συκεών. Όμως η προσπάθεια εντοπισμού και άλλων ομαδικών τάφων φαντάζει εξαιρετικά δύσκολο έργο, καθώς η περιοχή που ήταν ακατοίκητη όταν γίνονταν οι εκτελέσεις, σήμερα είναι πυκνοκατοικημένη, τονίζει σε ολοσέλιδο δημοσίευμά της η εφημερίδα «Μακεδονία της Κυριακής».

33 σκελετοί εκτελεσθέντων του Εμφυλίου αναζητούν την ταυτότητά τους

Λίστα δεκάδων συγγενών εκτελεσμένων για τέστ DNA

της Κάτιας Γερακαρίτη στο Voria.gr

Μάρτιος 2025 και ενώ η χώρα βρίσκεται στη δίνη των αποκαλύψεων για την τραγωδία στα Τέμπη, με εκατοντάδες χιλιάδες κόσμου να βρίσκεται στους δρόμους και το πολιτικό σύστημα να είναι σε αναταραχή, μια είδηση από την περιοχή των Συκεών, στη Θεσσαλονίκη, έρχεται να ξυπνήσει μνήμες του απώτερου και οδυνηρού παρελθόντος. Αρχικά περνάει στα «ψιλά», πολύ γρήγορα όμως το νέο για τον εντοπισμό 33 σκελετών, στο πάρκο Εθνικής Αντίστασης, κοντά στο Γεντί Κουλέ, λαμβάνει διαστάσεις. Τα τηλέφωνα στο δημαρχείο Νεάπολης Συκεών καθώς και στα γραφεία του ΚΚΕ στη Θεσσαλονίκη χτυπούν ασταμάτητα από συγγενείς εκτελεσθέντων του Εμφυλίου Πολέμου.

Βρέθηκαν μέχρι τώρα 33 σκελετοί εκτελεσμένων στο Γεντί Κουλέ

Τους 33 έφτασαν συνολικά μέχρι και χθες οι σκελετοί εκτελεσμένων κομμουνιστών και άλλων αγωνιστών που βρέθηκαν θαμμένοι σε ομαδικούς τάφους στον χώρο του πάρκου - μνημείου Εθνικής Αντίστασης στις Συκιές Θεσσαλονίκης. Χτες έγινε η περισυλλογή των 13 τελευταίων οστών που βρέθηκαν στο βορειοδυτικό τμήμα του χώρου, όπου ολοκληρώθηκε η ανασκαφή.