Ο Κωστής Μοσκώφ του έρωτα και της επανάστασης

28 χρόνια από την απώλεια του μεγάλου διανοητή της Θεσσαλονίκης

Πριν 28 χρόνια σαν σήμερα, στις 29 Ιουνίου 1998, έφευγε από τη ζωή χτυπημένος από την επάρατη αρρώστια, σε ηλικία 59 χρόνων, ένας από τους μεγαλύτερους διανοητές που γεννήθηκαν στη Θεσσαλονίκη και ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της μεταπολεμικής λογοτεχνίας της Μακεδονίας,  ο Κωστής Μοσκώφ, ο οποίος μάλιστα είχε διατελέσει για σύντομο διάστημα και Δήμαρχος Θεσσαλονίκης.

Ο Κωστής Μοσκώφ γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη στις 15 Νοεμβρίου του 1939. Ο πατέρας του Ηρακλής Μοσκώφ ήταν μεγαλοκαπνέμπορος από τον Πόντο ενώ η μητέρα του Αμίνα Αρριγκόνι είχε ιταλική και ισπανοεβραϊκή καταγωγή. Ο παππούς του, Πιέτρο Αρριγκόνι αρχιτέκτονας στο επάγγελμα, έχει χαρίσει μερικά χαρακτηριστικά αρχιτεκτονικά δείγματα στη Θεσσαλονίκη. Η πρώτη κατοικία της οικογένειας ήταν στην περιοχή της Διαγωνίου.

Σπούδασε στα Αμερικανικά Κολέγια Αθηνών και Θεσσαλονίκης, στη Νομική Σχολή του Α.Π.Θ., στο Ecole des Hautes Etudes στη Σορβόνη. Αναγορεύτηκε διδάκτωρ Ιστορίας και Ανθρώπινης Σκέψης στην Ανώτερη Σχολή Σπουδών στο Παρίσι.

Ο Κωστής Μοσκώφ στα νεανικά του χρόνια

Πολιτική δράση

Ασχολήθηκε ενεργά με τα κοινά. Επί τρεις τετραετίες μετά τη μεταπολίτευση ήταν ο πρώτος σε προτίμηση δημοτικός σύμβουλος της Θεσσαλονίκης. Μάλιστα, για ένα διάστημα διετέλεσε δήμαρχος Θεσσαλονίκης, ως πλειοψηφήσας δημοτικός σύμβουλος μετά τον θάνατο του Μιχάλη Παπαδόπουλου (Φεβρουάριος 1982). Ακόμα, στενά δεμένος με την Αριστερά, υπήρξε υποψήφιος βουλευτής του Κ.Κ.Ε και  Διευθυντής του Κέντρου Μαρξιστικών Ερευνών. Το 1966 εντάχθηκε και συμμετείχε ενεργά στη «Νεολαία Λαμπράκη», έχοντας επηρεαστεί από τον Οδηγό για το σοσιαλισμό του Τζορτζ Μπέρναρντ Σω. Στη διάρκεια της δικτατορίας της χούντας, από το Παρίσι όπου βρίσκονταν, είχε βοηθήσει σημαντικά τον αντιδικτατορικό αγώνα, βοηθώντας καταδιωκόμενους από τη χούντα αγωνιστές και ενημερώνοντας τα ξένα ΜΜΕ για την αντίσταση κατά του δικτατορικού καθεστώτος.

Από το 1989 και εξής, όταν τοποθετήθηκε από τη Μελίνα Μερκούρη ως Μορφωτικός Σύμβουλος της Ελληνικής Πρεσβείας στην Αίγυπτο εγκαταστάθηκε στην Αλεξάνδρεια, συμβάλλοντας στη διάδοση του ελληνικού πολιτισμού στη Μέση Ανατολή, ενώ με τις προσπάθειές του η κατοικία του Κ. Π. Καβάφη αναστηλώθηκε και λειτούργησε ως μουσείο. Παράλληλα, θέσπισε και το λογοτεχνικό βραβείο «Καβάφη» (1991 κ.ε.) Στο μουσείο αυτό, για επτά έτη, πραγματοποιούνταν το ετήσιο λογοτεχνικό συνέδριο για το έργο του Αλεξανδρινού ποιητή.

Τρυφερό στιγμιότυπο με την πολυαγαπημένη του σύζυγο

Επιπρόσθετα, ήταν Εκπρόσωπος του Ιδρύματος του Ελληνικού Πολιτισμού στη Μέση Ανατολή, το οποίο επί των ημερών του πραγματοποίησε σειρά από εκδόσεις (μεταφράσεις Ελλήνων λογοτεχνών στην αραβική γλώσσα και το αντίστροφο) και εκδηλώσεις με στόχο τη σύσφιξη των Ελλήνων με την «καθ' ημάς Ανατολή», κατά την προσφιλή του έκφραση.

Έγραψε αξιόλογο ιστορικό έργο και ενδιαφέρθηκε ιδιαίτερα για την ανθρωπογραφία, την κοινωνιολογία και την ιστορία της Ελλάδας.

Ως δημοσιογράφος εργάστηκε από το 1988 συμμετέχοντας στη Διαδημοτική Ραδιοφωνία «Ένατο Κύμα» και στην εφημερίδα Πρώτη.

Παντρεύτηκε το 1967 την Πόπη Πασχαλίδου και απέκτησε δύο παιδιά.

Το 1970 διαγνώστηκε με καρκίνο στους λεμφαδένες, από τον οποίο και κατέληξε τελικά. Πέθανε στη Θεσσαλονίκη στις 29 Ιουνίου του 1998. Αναπαύεται στο πατρικό του κτήμα στον Πλαταμώνα όπου και συνέγραψε το μεγαλύτερο μέρος του έργου του. Πέντε έτη μετά το θάνατό του, πραγματοποιήθηκε εκδήλωση τιμής στη μνήμη του στο Κάστρο του Πλαταμώνα, το (Σεπτέμβριο του 2003.

Εργογραφία

Το έργο του Μοσκώφ ήταν πολυπληθές και ποικίλο. Διακρίθηκε σε μία πλειάδα μορφών γραπτού λόγου και συγκεκριμένα στην ποίηση, το πεζογράφημα, το δοκίμιο και το άρθρο.

Στις βασικές του επιρροές ανήκουν ο Κ. Π. Καβάφης, ο Αμερικανός ποιητής Έζρα Πάουντ, ο Σαλβαντόρ Κουαζιμόντο και μοντέρνοι Εβραίοι ποιητές.

Η επιρροή που του άσκησε η αριστερή διανόηση διαπερνά βαθύτατα το έργο του. Μολονότι μαρξιστής, προσπάθησε να ξεπεράσει με το ιστορικό του έργο τη μηχανιστική οπτική της μαρξιστικής ιστοριογραφίας. Το πρώτο του βιβλίο Η εθνική και κοινωνική συνείδηση στην Ελλάδα - Ιδεολογία του μεταπρατικού χώρου (1972) αναπαράγει την έννοια που πρώτος πρότεινε ο Φερνάν Μπρωντέλ για τη «μακρά διάρκεια της Ιστορίας». Η ποίησή του κινήθηκε θεματικά γύρω από τον έρωτα και την ιστορία.

Κεντρική θέση στο έργο του κατέχει η γενέτειρα Θεσσαλονίκη. Ο ίδιος έγραψε στο βιβλίο του Θεσσαλονίκη 1700-1912: Τομή της μεταπρατικής πόλης: «Η αίσθηση του άλλου, ο έρωτας εντοπίζεται στον άνθρωπο της Θεσσαλονίκης, όπου και αν αυτός βρίσκεται και όπου τον έχει τοποθετήσει η θέση του μέσα στο σύστημα». Επιπροσθέτως, ο πεζογράφος Γιώργος Ιωάννου τον  εντάσσει, μαζί με τον ίδιο και το Νίκο Γαβριήλ Πεντζίκη στους Θεσσαλονικιώτες συγγραφείς οι οποίοι κατέχονται από «το σύμπλεγμα του ιδιοκτήτη αυτής της πόλης ή του ιδιοκτήτη της ιδέας αυτής της πόλης». 

Ο Κ.Μοσκώφ  (δεύτερος δεξιά), παρουσιάζοντας το 1986 το βιβλίο του Σπ. Κουζινόπουλου "Ελευθερία, η αγνωστη ιστορία της πρώτης παράνομης οργλάνωσης και εφημερίδας της κατοχής" που είχε γράψει και τον πρόλογο

Ποιητικές συλλογές

Ποιήματα (1987)

Για τον έρωτα και την επανάσταση (1989, ποίημα)

Δοκίμια

Η κοινωνική συνείδηση στην ποίηση της Θεσσαλονίκης (1974)

Η εθνική κοινωνική συνείδηση στην Ελλάδα. Ιδεολογία του μεταπρατικού χώρου (1978)

Η πράξη και η σιωπή. Τα όρια του Έρωτα και της Ιστορίας» (Δοκίμια Ι) (1979)

Η πράξη και η σιωπή. Τα όρια του έρωτα και τα όρια της ιστορίας (Δοκίμια ΙΙ) (1983)

Λαϊκισμός ή πρωτοπορία; (1984)

Πεζογραφία

Η σάρκα σου όλη (1998, αφήγημα)

Στα όρια του έρωτα και της ιστορίας. Προσωπική εξομολόγηση (1997, αυτοβιογραφία)

Μεταφράσεις-ανθολογίες

Αραβική ποίηση: 20ος αιώνας (1994)

Εβραϊκή ποίηση (1997, ανθολόγηση)

Συμμετοχή σε συλλογικά έργα

Θεσσαλονίκη (1999)

Ενδοσκεληδόν (2008)

Άλλα έργα

Εισαγωγικά στο κίνημα της εργατικής τάξης στην Ελλάδα (1978)

Θεσσαλονίκη: 1700-1912, τομή της μεταπρατικής πόλης (1979)

Η διοργάνωση του επαναστατικού μας ονείρου (1987, δοκ.)

 

Από τα Ποιήματα – 1987

 Φως παρόν και φως άδειο

φως πέρα από την αγωνία

φως που ξέχασε την ελπίδα του,

«εσύ,

που κατέχεις μια ελευθερία αρχαία»

και που από αυτήν κατέχεσαι,

ζώντας μέσα στον έρωτα που πηγάζει

από την άβυσσο

στο κέντρο της Απουσίας,

φως που κόβεις κάθετα τον Καιρό

και έτσι βλέπω τον Άλλο

και Τον αγάπησα…

 *

 Τα βράχια αυτά, η θάλασσα,

φωτίζουν μυστικά τη νεκρή ψυχή μας

είναι το σώμα μας που περιμένει με γεννηθεί

– διασχίζοντας τα έτη του φωτός

διασχίζοντας τις νύχτες του ανέμου

ζεσταίνοντας με το βλέμμα τους

αιώνες υπομονής τους θεούς που πέθαναν.

Ο έρωτας

που κάποτε κτίσαμε

έμεινε η μόνη μας μνήμη

ανάμεσα στο Τίποτα και στο πιο Τίποτα.