Η "αμαζόνα της Αντίστασης" Αλίκη Βέττα

του Σπύρου Κουζινόπουλου

H Αλίκη Βέττα, η νεαρή κομμουνίστρια δικηγόρος από τις ανατολικές συνοικίες της Θεσσαλονίκης, είχε αποκληθεί δικαίως ως η «αμαζόνα της Εθνικής Αντίστασης» για την υπέροχη αντιστασιακή της δράση κατά των Ναζί κατακτητών. Υπήρξε η πρώτη γυναίκα που είχε εισέλθει καβάλα σε άλογο στη Θεσσαλονίκη τη μέρα της απελευθέρωσής της από τους κατακτητές. ΚΙ όμως το κράτος το κράτος της μισαλλοδοξίας και του Εμφυλίου πολέμου της επιφύλαξε τραγικό τέλος, κατηγορώντας την άδικα και αναπόδεικτα με τη ρετσινιά της "κατασκοπείας" και εκτελώντας την πίσω από το Γεντί Κουλέ τον Μάϊο του 1948.

Η Αλίκη Βέττα γεννήθηκε στην περιοχή του Ντεπώ Θεσσαλονίκης. Ο πατέρας της ήταν ο Δημητρός και η μητέρα της η δασκάλα Βασιλική. Ο αδερφός της, ο Λέανδρος Βέττας, ήταν μέλος της Αντίστασης και το 1948, όταν εκτελέστηκε η Αλίκη, βρισκόταν εξόριστος στον Αη Στράτη.

Η Βέττα, αποφοίτησε από το Β' Γυμνάσιο Θεσσαλονίκης και στη συνέχεια από τη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και ήταν μία από τις λίγες γυναίκες - αντάρτισσες της πόλης.

Στο Ντεπώ, την περιοχή όπου γεννήθηκε και έδρασε η Αλίκη, υπήρχαν αντιστασιακές οργανώσεις ου ΕΑΜ από τις πιο δυναμικές στην πόλη. Δεκάδες αγωνιστές δούλευαν μυστικά για την Αντίσταση, κάνοντας σαμποτάζ στην πόλη, όπως π.χ. η ανατίναξη των στρατιωτικών τηλεφώνων και ασυρματοφόρων οχημάτων που είχαν οι Γερμανοί κάτω από τα πλατάνια στην αλάνα Πατρικίου. Η Αλίκη ως μέλος της ΕΠΟΝ συμμετείχε ενεργά στην αντιστασιακή δράση.

Όταν έγινε γνωστή η δραστηριότητά της κατά των κατακτητών, οι Γερμανοί και οι δωσίλογοι συνεργάτες τους έκαναν πολλές προσπάθειες να τη συλλάβουν, όπως το φθινόπωρο του 1943, γεγονός που την ανάγκασε να μετακομίζει συνεχώς, ενώ το 1944, όταν υπήρξε η πληροφορία ότι επίκειται η σύλληψή της  φυγαδεύτηκε σε ένα χωριό της Ημαθίας και από εκεί, εντάχθηκε σε ανταρτική ομάδα του ΕΛΑΣ στο Βέρμιο, παίρνοντας μέρος σε μάχες κατά των κατακτητών.

Στις 30 Οκτωβρίου 1944 που ο ΕΛΑΣ απελευθέρωσε τη Θεσσαλονίκη από τους Γερμανούς και έσωσε τον λαό της πόλης και τις υποδομές της (σιδηροδρομικό σταθμό, εργοστάσιο ηλεκτροφωτισμού, αλευρόμυλους Αλλατίνι, υδραγωγείο κ.ά.), , η Αλίκη ήταν η πρώτη αντάρτισσα που είχε εισέλθει στην πόλη την ημέρα εκείνη, καβάλα στο άλογό της, επικεφαλής του πεζοπόρου γυναικείου ένοπλου τμήματος της Ομάδας Μεραρχιών Μακεδονίας του ΕΛΑΣ. Γι' αυτό αποκλήθηκε ως «η αμαζόνα της Αντίστασης».

Η Αλίκη Βεττα κατά τη σύλληψή της από την Ασφάλεια

Μετά την απελευθέρωση, έλαβε την άδεια ασκήσεως επαγγέλματος και άνοιξε δικηγορικό γραφείο. Στο γραφείο της μπαινόβγαιναν άνθρωποι, αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης που είχαν θεωρηθεί «ύποπτοι» για την Ασφάλεια. Ετσι, συνελήφθη και εξορίστηκε στον Αη Στράτη. Όταν επέστρεψε από την εξορία συνέχισε τις επαγγελματικές της ασχολίες, μέχρι που οι αρχές Ασφαλείας για να πετύχουν την εξόντωσή της, την συνέλαβαν τον Αύγουστο του 1947. Και μετά από πολύμηνη φυλάκισή της χωρίς στοιχεία σε βάρος της, εφεύραν να της προσάψουν την κατηγορία της "παράνομης δραστηριότητας" και τη ρετσινιά της "κατασκοπεία". Έτσι τη φυλάκισαν  για αρκετό καιρό στο Γεντί Κουλέ, με τη στημένη-κατασκευασμένη κατηγορία της συμμετοχής σε «ομάδα κατασκόπων».

Στις 3 Απριλίου 1948 άρχισε στην αίθουσα συναυλιών του Ραδιοφωνικού Σταθμού Θεσσαλονίκης που είχε διαμορφωθεί για τις ανάγκες του Έκτακτου Στρατοδικείου, η  ομαδική δίκη, η οποία βαφτίστηκε «δίκη των κατασκόπων» ή «του Β' Γραφείου». Κατηγορία που «μαγειρεύτηκε» επί 10 μήνες στην Ασφάλεια, με στόχο διάφορα στελέχη του ΚΚΕ και κυρίως τον Σταύρο Δημητράκο, ο οποίος συντόνιζε για το Μακεδονικό Γραφείο του ΚΚΕ τη συλλογή πληροφοριών για τα εγκλήματα του κράτους κατά του αριστερού και προοδευτικού κινήματος.

Συνολικά στη δίκη αυτή οδηγήθηκαν στο Έκτακτο Στρατοδικείο 72 άντρες και γυναίκες. Πρόεδρος του Στρατοδικείου ήταν ο συνταγματάρχης Ιωάννης Κοκορέτσας, που είχε διατελέσει επί κατοχής και μετά την απελευθέρωση αντιπρόεδρος της φασιστικής - παρακρατικής οργάνωσης «Χ».

Η δίκη διήρκεσε πάνω από τρεις εβδομάδες και στις 27 Απριλίου 1948 εκδόθηκε η απόφαση των στρατοδικών που προέβλεπε «εις θάνατον τριάντα έξι».

Η Αλίκη Βέττα, σε ηλικία μόλις 28 ετών, εκτελέστηκε  μαζί με άλλους 10 συντρόφους της στις 6 Μαίου 1948, στον γνωστό κρανίου τόπο πίσω από τις φυλακές του Γεντί Κουλέ. Οι υπόλοιποι κομμουνιστές πολιτικοί κρατούμενοι που εκτελέστηκαν εκείνη τη μέρα μαζί της ήταν οι: Δημήτρης Βαλμάς, 32 χρόνων, Ανδρέας Δεληδήμος, 21 χρ., Σταύρος Δημητράκος, 35 χρ., Χρήστος Εμμανουηλίδης 30 χρ., Γιάννης Μυλωνίδης,  Δημήτρης Ξενιτίδης  34 χρ., Παναγιώτης Πρασσάς  28 χρ., Δημήτριος-Στυλιανός Σαμαράς 28 χρ., Θεόδωρος Τσομπανίκος  24 χρ. Και Κλήμης Υετίων , 29 χρόνων.