Τετάρτη, 20 Ιουλίου 2016

Τα «Ιουλιανά» και η δολοφονία Σωτήρη Πέτρουλα

Στις 15 Ιούλη 1965, άρχιζαν τα περιβόητα «Ιουλιανά». Ήταν η μεγαλύτερη λαϊκή κινητοποίηση μετά τον Εμφύλιο, που κράτησε περίπου 70 ημέρες. Μία έκρηξη της λαϊκής οργής, μετά την άρνηση του βασιλιά Κωνσταντίνου να υπογράψει την αποπομπή του φιλοβασιλικού Πέτρου Γαρουφαλιά από το υπουργείο Εθνικής Άμυνας, γεγονός που οδήγησε στην παραίτηση του τότε πρωθυπουργού Γεωργίου Παπανδρέου. 

Λίγες ώρες μετά την παραίτηση Παπανδρέου, ο βασιλιάς διόρισε την πρώτη κυβέρνηση των αποστατών υπό τον Γεώργιο Αθανασιάδη-Νόβα. Από εκεί και πέρα, ξεκίνησε ένα μπαράζ έντονων, μαζικών εκδηλώσεων διαμαρτυρίας.  
Έξι μέρες αργότερα, στη διάρκεια των ασταμάτητων λαϊκών διαδηλώσεων, δολοφονήθηκε ο αριστερός φοιτητής Σωτήρης Πέτρουλας, στη διασταύρωση των οδών Σταδίου και Χρ. Λαδά της Αθήνας, σε μια από τις πιο μαχητικές λαϊκές κινητοποιήσεις. Η δολοφονία του Πέτρουλα, έγινε τραγούδι από τον Μίκη Θεοδωράκη.


Ιουλιανά και «αριστερή παρένθεση»
Στην ανατροπή της κυβέρνησης του Γεωργίου Παπανδρέου, πρωτοστατούσαν το Παλάτι και οι συνταγματάρχες της χούντας, που ετοίμαζαν το πραξικόπημά τους, ενώ από το παρασκήνιο τα σχέδια της ανωμαλίας και της πολιτικής αστάθειας εξυφαίνονταν από ξένα κέντρα αποφάσεων και της πέραν του Ατλαντικού μυστικές υπηρεσίες.
Η παραίτηση του Γεωργίου Παπανδρέου, ήταν το αποτέλεσμα της ρήξης ανάμεσα στην κυβέρνηση της Ένωσης Κέντρου και το Παλάτι, εξαιτίας της άρνησης του βασιλιά να υπογράψει την αποπομπή του φιλοβασιλικού Πέτρου Γαρουφαλλιά από το υπουργείο Εθνικής Άμυνας. Λίγες ώρες μετά την παραίτηση Παπανδρέου, ο βασιλιάς διορίζει την κυβέρνηση Αθανασιάδη-Νόβα, που αποτελούνταν από βουλευτές της Ένωσης Κέντρου που «αποστάτησαν».

Η μεγαλύτερη λαϊκή κινητοποίηση
Από εδώ και εμπρός ξεκινά η μεγαλύτερη λαϊκή κινητοποίηση μετά τον Εμφύλιο που θα κρατήσει περίπου 70 ημέρες.
Η Ελλάδα του 1960 μόλις βγαίνει από τον Εμφύλιο πόλεμο. Υπάρχει πολύ μεγάλη οικονομική ανάπτυξη, συγκέντρωση στις πόλεις, μετανάστευση (στο διάστημα 1950-1970 750.000 ήταν οι Έλληνες μετανάστες). Ο στρατός και το παλάτι είναι βασικοί σπόνδυλοι του πλέγματος εξουσίας που συγκροτήθηκε μετά τον εμφύλιο. Διατηρείται ακόμα το ασφυκτικό πλαίσιο που επέβαλλαν οι νικητές του Εμφυλίου στους ηττημένους, αλλά για πρώτη φορά αυτό το πλαίσιο αμφισβητείται έντονα. Υπάρχει απονομιμοποίηση της εθνικοφροσύνης, που συνεχώς διευρύνεται, αρχικά μετά τις εκλογές του 1958, όπου η Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά (ΕΔΑ) γίνεται αξιωματική αντιπολίτευση με 25%, αλλά κυρίως μετά το 1960 όπου έχουμε πλέον τη σταδιακή ανάταση του κινήματος –μια ημερομηνία έναρξης της εμφάνισης του «λαϊκού παράγοντα» στο πολιτικό προσκήνιο θα μπορούσε να είναι η 1η Δεκεμβρίου του 1960 με τη βιαιότατη απεργία των οικοδόμων.
Η Ελλάδα, γνωρίζει εκείνη την εποχή μία αξιομνημόνευτη πολιτιστική άνοιξη. Το κράτος αντεπιτίθεται: εκλογές βίας και νοθείας το 1961, δολοφονία του βουλευτή της ΕΔΑ Γρηγόρη Λαμπράκη το 1963, άγρια καταστολή των λαϊκών κινητοποιήσεων, έκρηξη νάρκης κατά τη διάρκεια εκδήλωσης για την Αντίσταση στο Γοργοπόταμο το 1964 με 13 νεκρούς, προβοκάτσιες στο στρατό, η υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ. Κι η Αριστερά; H πολιτική της ΕΔΑ προσδιορίζεται από το πρόγραμμα της «Εθνικής Δημοκρατικής Αλλαγής», που προϋπόθετε σταδιακές αλλαγές. Η ΕΔΑ ήταν το μοναδικά οργανωμένο κόμμα, με τη Δημοκρατική Νεολαία Λαμπράκη να αριθμεί δεκάδες χιλιάδες μέλη και εκατοντάδες Λέσχες σε όλη την Ελλάδα.
Η κυβέρνηση της ΕΚ που νίκησε στις εκλογές του Νοεμβρίου 1963 και του Φεβρουαρίου 1964, προχώρησε άμεσα σε φιλολαϊκά μέτρα, όπως πολιτική παροχών προς τις λαϊκές τάξεις –δωρεάν παιδεία-, ρύθμιση των αγροτικών χρεών, απόλυση των πολιτικών κρατουμένων. Χαλαρώνει κάπως τα αστυνομικά μέτρα, αποδέχεται όμως ότι ο στρατός και οι δυνάμεις ασφαλείας ανήκουν στη δικαιοδοσία του παλατιού, ενώ συνεχίζει την αντικομμουνιστική ρητορική που συχνότατα μετατρέπεται σε καταστολή των αγώνων και της Αριστεράς. Οι Λαμπράκηδες αποτελούν συχνά τον στόχο του Γ. Παπανδρέου. Επί Παπανδρέου βγήκε και η εγκύκλιος 1010 που απέβαλλε από όλα τα σχολεία τους μαθητές Λαμπράκηδες.

Τα Ιουλιανά
Στις 15 Ιουλίου 1965, ο Γ.Παπανδρέου παραιτείται και ορίζεται κυβέρνηση από τα Ανάκτορα. Διαλύεται από την αστυνομία η αυθόρμητη συγκέντρωση έξω από τη Βουλή. Δύο μέρες αργότερα, στις 17 Ιουλίου, γίνεται συγκέντρωση στο γήπεδο του Παναθηναϊκού γιατί ο υπουργός δημόσιας τάξης Τούμπας απαγόρεψε την πορεία. Τα συνθήματα είναι αντιμοναρχικά, λχ. «Έξω η γκεσταπίτισσα» -δηλ. η βασιλομήτωρ Φρειδερίκη- και «δημοψήφισμα», σε αντιδιαστολή με αυτά που πάει να επιβάλλει η καθοδήγηση της ΕΔΑ και που δε βάζουν πολιτειακό θέμα, λχ. «η Αυλή να μαντρωθεί».

Στις 27 Ιουλίου γίνεται γενική πολιτική απεργία. Τα πάντα παραλύουν. Το πλήθος δεν υπακούει τις εκκλήσεις των μεγαφώνων να διαλυθεί η συγκέντρωση στην πλατεία Ομονοίας. Πουθενά δεν υπάρχει αστυνομία. Όταν φτάνει στο Σύνταγμα η τεράστια διαδήλωση τραγουδά το ριζίτικο «Πότε θα κάνει ξαστεριά» ως εξής: «Θα κατεβώ στα ανάκτορα, στη στράτα του Ηρώδη, για να σκοτώσω γερμανούς και έλληνες προδότες».
Στις 20 Αυγούστου παίρνει τη βασιλική εύνοια ο εαμογενής βουλευτής της ΕΚ Ηλίας Τσιριμώκος και σχηματίζει κυβέρνηση αποστατών.
Την ίδια μέρα καλείται από τους τυπογράφους συγκέντρωση στο θέατρο «Γκλόρια». Η συγκέντρωση εξελίσσεται σε διαδήλωση 80.000 που κατευθύνεται προς τη Βουλή και συγκρούεται μέχρι και με μολότοφ με την αστυνομία. Τα επεισόδια θα κρατήσουν μέχρι τα ξημερώματα και την επόμενη μέρα οι δεξιές εφημερίδες θα μιλήσουν για «οργανωμένη κομμουνιστική συνομωσία», ενώ οι κεντρώες και αριστερές θα ρίχνουν το φταίξιμο σε προβοκάτορες και αστυνομία. Οι διαδηλώσεις συνεχίζονται μέχρι τις 18 Σεπτεμβρίου, αλλά η κατάσταση ομαλοποιείται.

Σωτήρης Πέτρουλας
Αν υπάρχουν μερικά πρόσωπα που συνοψίζουν τα Ιουλιανά του 1965, ένα από αυτά είναι ο Σωτήρης Πέτρουλας. Ο Πέτρουλας γεννήθηκε το 1942 στη Μάνη. Τέσσερα χρόνια μετά, η οικογένεια του αναγκάζεται να φύγει κακήν-κακώς από την περιοχή, έχοντας αφήσει πίσω πολλούς νεκρούς – θύματα της άγριας βίας των δεξιών συμμοριών.
Από εκεί και πέρα, ο Πέτρουλας εντάσσεται στην Αριστερά από μαθητής και μπαίνει με υποτροφία στην Ανωτάτη Εμπορική. Γρήγορα εκλέγεται γραμματέας της οργάνωσης της σχολής του και γίνεται στέλεχος της Ν. ΕΔΑ. Παίρνει μέρος σε όλους τους αγώνες της εποχής και διακρίνεται στην αντιπαράθεση με την παρακρατική ΕΚΟΦ, την οποία καταφέρνουν να εκδιώξουν από τη σχολή. Το Σεπτέμβριο του 1964 αποφασίζεται από την ΕΔΑ η συγχώνευση της Ν. ΕΔΑ με την Δημοκρατική Κίνηση Νέων Γρηγόρης Λαμπράκης.
Ο Πέτρουλας είχε διαφωνίες με την καθοδήγηση της ΕΔΑ, την οποία θεωρεί μετριοπαθή και ενδοτική προς την Ένωση Κέντρου. Μετά τη δολοφονία του, είχε κυκλοφορήσει η εκδοχή ότι είχε διαγραφεί από τη ΔΝΛ λόγω  των διαφωνιών του, κάτι όμως που είχε διαψευστεί τόσο από την ΕΔΑ, όσο και από το ΚΚΕ.
Η τελευταία πράξη της ζωής του Σωτήρη Πέτρουλα είναι η διαδήλωση της 21ης Ιουλίου του 1965. Από νωρίς το απόγευμα συγκεντρώνονται στα Προπύλαια όχι μόνο φοιτητές, παρότι ήταν διαδήλωση της ΕΦΕΕ, αλλά και πολλοί εργαζόμενοι. Πριν δοθεί το σύνθημα της έναρξης της πορείας ο κόσμος αρχίζει να προχωρεί από την Κοραή στη Σταδίου. Η πορεία φτάνει στο μπλόκο της αστυνομίας στη Σταδίου στο ύψος του κινηματογράφου «Αττικόν» και αρχίζουν οι γραμμές των διαδηλωτών να πιέζουν την αστυνομία.
Από την κηδεία του Σωτήρη Πέτρουλα
Σύντομα οι αστυνομικοί αποσύρονται και εμφανίζονται οι αύρες εκτοξεύοντας δακρυγόνα στη διαδήλωση. Σχηματίζονται παντού μικροομάδες που ανάβουν φωτιές, στήνουν οδοφράγματα και ρίχνουν πέτρες και ξύλα στην αστυνομία. Η αστυνομία αντεπιτίθεται και χτυπάει όποιον δει μπροστά της. Εκεί σκοτώνεται ο Πέτρουλας. Φαίνεται ότι είχε επισημανθεί –άλλωστε ήταν γνωστός στην αστυνομία– και χτυπήθηκε αρχικά με δακρυγόνο και στη συνέχεια κακοποιήθηκε από τους αστυνομικούς.
Η κυβέρνηση, διαισθανόμενη την έκρηξη της λαϊκής οργής, προσπαθεί να τον θάψει στη 1.00 μετά τα μεσάνυχτα, κινητοποιείται όμως  η ηγεσία της ΕΔΑ και το αποτρέπει. Τελικά, η σορός του δίνεται στην οικογένεια και είναι ανοιγμένη! Ο ιατροδικαστής Καψάσκης μάλλον αμέλησε να την ράψει. Οι Λαμπράκηδες τη σκεπάζουν με λουλούδια. Αρχίζει το λαϊκό προσκύνημα στη φτωχογειτονιά του Κολωνού και αργότερα ξεκινάει η πομπή, διασχίζοντας την Αθήνα. 
Να τι γράφει ο Στρατής Τσίρκας στο βιβλίο του «Χαμένη άνοιξη»: Κι όταν είδα στην πλατεία Ομονοίας τους οικοδόμους με ξεγυμνωμένα στήθη να σταματούν τη νεκροφόρα και να σηκώνουν στα χέρια τους το φέρετρο, είπα μέσα μου πως από εδώ αρχίζει πια η αποθέωση. Ο ποιητής Νικηφόρος Βρεττάκος γράφει: Για ό,τι έπεσες, ήταν αλήθεια.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου