Οι εκτελέσεις των «Γεμιτζήδων» στο Γεντί Κουλέ

 

Τον Νοέμβριο του 1896, λίγο μετά την μετατροπή του φρουρίου του Επταπυργίου σε  φυλακή, θα αποφυλακιστούν με αυτοκρατορικό οθωμανικό διάταγμα 44 κατάδικοι που είχαν εκτίσει τα δύο τρίτα της ποινής τους. 1 Η απόλυσή τους έγινε με την ευκαιρία της οθωμανικής εορτής “Λεϊλέ-ι-Μιράτς, για την οποία εκείνες τις μέρες ήταν φωταγωγημένα όλα τα τεμένη που υπήρχαν στη Θεσσαλονίκη.  2

Στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ου αιώνα οι φυλακές του Γεντί Κουλέ θα “φιλοξενήσουν” στελέχη του Βουλγαρικού Μακεδονικού Κομιτάτου, της λεγόμενης “Εσωτερικής Μακεδονικής Επαναστατικής Οργάνωσης” (ΕΜΕΟ)  3  αλλά και τρομοκράτες της συγγενούς οργάνωσης των “Γεμιτζήδων” που με τις βομβιστικές τους ενέργειες είχαν σκορπίσει τον φόβο και τον τρόμο στη Θεσσαλονίκη.  4

Έτσι, στις 26 Φεβρουαρίου 1901 θα οδηγηθούν στο κακουργιοδικείο Θεσσαλονίκης από τις φυλακές Επταπυργίου όπου κρατούνταν 17 Βούλγαροι, μέλη του Βουλγαρικού Μακεδονικού Κομιτάτου, οι οποίοι κατηγορούνταν ότι με επικεφαλής τον καθηγητή του βουλγαρικού γυμνασίου της πόλης, Χρίστο Μάτωφ “δια κακοβούλων ενεργειών και ταραχών, των δολοφονιών και κακουργιών, απεπειράθησαν να διασαλεύσωσι την ησυχίαν της χώρας”. Οι περισσότεροι από αυτούς καταδικάστηκαν σε θάνατο και εκτελέστηκαν τις επόμενες μέρες πίσω από το Γεντί Κουλέ, στο Σέϊχ-Σου.  5

Ήδη από την πρώτη κιόλας περίοδο που το Επταπύργιο ανοίγει ως φυλακή, παρατηρείται υπερσυγκέντρωση κρατουμένων. Υπάρχει στο Ιστορικό Αρχείο Μακεδονίας ένα έγγραφο του 1903, όπου ο Γενικός Επιθεωρητής Φυλακών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και ο υπουργός Δικαιοσύνης κατά την επίσκεψή του στις φυλακές της Θεσσαλονίκης διαπιστώνουν ότι υπάρχει συνωστισμός κατάδικων και υπόδικων. Στο έγγραφο γίνονται διάφορες αναφορές για βελτίωση των συνθηκών κράτησης, χωρίς όμως να υπάρξουν κάποια μέτρα το επόμενο διάστημα.  6

Μετά τις βομβιστικές επιθέσεις του Απριλίου 1903, η Οθωμανική αστυνομία θα πραγματοποιήσει εκτεταμένες εκκαθαριστικές επιχειρήσεις στη Βουλγαρική συνοικία της Θεσσαλονίκης και στις μάχες που συνάπτονται με τους τρομοκράτες και αυτονομιστικά στοιχεία θα σκοτωθούν τα περισσότερα στελέχη της δεκαμελούς ή δωδεκαμελούς ομάδας των “Γεμιτζήδων” και θα ακολουθήσουν δεκάδες συλλήψεις Βουλγάρων που συνδέονταν μαζί τους με τον ένα ή τον άλλο τρόπο.  Όπως περιγράφεται, οι συνθήκες φυλάκισης των “Βαρκάρηδων” στο Γεντί Κουλέ όπου κλείστηκαν από την τουρκική αστυνομία, ήταν ανυπόφορες. Όχι μόνο από την υπερβολική ζέστη και την υγρασία που επικρατούσαν το καλοκαίρι και την παγωνιά με δυνατούς αέρηδες το χειμώνα, αλλά και τον τρόμο που σκορπούσαν με την ενθάρρυνση των δεσμοφυλάκων οι Τούρκοι ποινικοί κρατούμενοι που ξυλόδερναν και μερικές φορές μαχαίρωναν τους συγκρατουμένους τους.  7

Ένα μήνα αργότερα θα οδηγηθούν στο κακουργιοδικείο τέσσερα άτομα για τα οποία είχαν προκύψει στοιχεία συμμετοχής τους στην οργάνωση αλλά και στην πυρπόληση του “Γουαδαλκιβίρ”. Επρόκειτο για τους Βούλγαρους κατοίκους Θεσσαλονίκης Πέτρε Μπογδάνωφ, Παύλε Πούτσιεφ, Μάρκο Στογιάν Μποσνάκωφ και Μέλαν Άρτο. Με την απόφαση του δικαστηρίου θα καταδικαστούν σε θάνατο, καθώς κρίθηκαν “άπαντες οι άνω τέσσαρες ένοχοι εγκληματικών οπράξεων, οίτινες έτεινον εις την σφαγήν των κατοίκων και εις την καταστροφήν της πόλεως”. Αμέσως μετά οδηγήθηκαν στις φυλακές Επταπυργίου για την εκτέλεση της ποινής που τους επιβλήθηκε.  8  Την ίδια τύχη είχε και ο Βούλγαρος παντοπώλης Μάρκος Στογιάννωφ που είχε συλληφθεί ως ένας από τους δράστες της βομβιστικής επίθεσης κατά του ατμόπλοιου “Γουαδαλκιβίρ” και της Οθωμανικής Τράπεζας.  9

Τα στοιχεία είναι από το βιβλίο του Σπύρου Κουζινόπουλου «Γεντί Κουλέ, η Βαστίλη της Θεσσαλονίκης» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΙΑΝΟΣ

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1.      Εφημερίδα Φάρος της Θεσσαλονίκης, 4 Δεκεμβρίου 1896, σ. 1η.

2.      Το Leyle- i -Miraç είναι θρησκευτική γιορτή που εορτάζεται στις 27 του μηνός Ρετζέπ και κατά την οποία τιμάται η Ανάληψη του Μωάμεθ στους Ουρανούς. Σύμφωνα με την ισλαμική θρησκεία ο Μωάμεθ εκείνη τη νυχτα αναλήφθηκε στους ουρανούς, όπου ο Αλλάχ του αποκάλυψε το Κοράνι προκειμένου να το κατεβάσει στη γη. Το 1896 η 27η του μηνός Ρετζέπ συνέπιπτε με τις 11 Νοεμβρίου.

3.      Τον Οκτώβριο του 1893 μία ομάδα Βούλγαρων διανοούμενων ίδρυσε στη Θεσσαλονίκη την επαναστατική οργάνωση, που έμελλε να μετεξελιχτεί στην Εσωτερική Μακεδονική Επαναστατική Οργάνωση. Πρωτεργάτες της κίνησης αυτής ήταν ο δάσκαλος Ντάμιαν Γκρούεφ και ο φυσικός Χρίστο Τατάρτσεφ.  Στην οργάνωση, που προπαγάνδιζε το σύνθημα “Η Μακεδονία στους Μακεδόνες” πρωταγωνιστικό ρόλο διαδραμάτιζαν αυτονομιστές όπως ο Γιάνε Σαντάνσκι (1872-1915) και ο Γκότσε Ντέλτσεφ (1872-1903).

4.          Οι “Γεμιτζήδες” (Βαρκάρηδες) ήταν μία ολιγομελής ομάδα αποφοίτων του Βουλγαρικού Γυμνασίου Θεσσαλονίκης, με αρχηγό τον καθηγητή του ίδιου Γυμνασίου, Νταμιέν Γκρούεφ. Στις 17 Απριλίου  1903 τα μέλη της ομάδας αυτής επιδόθηκαν σε σειρά βομβιστικών επιθέσεων κατά τουρκικών και όχι μόνο στόχων με δεκάδες νεκρούς. Μεταξύ αυτών η ανατίναξη στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης το γαλλικού επιβατικού πλοίου “Γουανταλκιβίρ”, για να ακολουθήσει βομβιστική επίθεση κατά τρένου που μετέφερε 300 επιβάτες από Αδριανούπολη. Την επόμενη ημέρα βομβιστική επίθεση δέχθηκε το εργοστάσιο φωταερίου της Θεσσαλονίκης με συνέπεια να βυθιστεί η πόλη στο σκοτάδι, ενώ παράλληλα ακολούθησαν εκρήξεις βομβών σε διάφορα μέρη της πόλης, δρόμους, πλατείες και καταστήματα, μεταξύ των οποίων στο ελληνικό καφενείο “Αλάμπρα”, σ' ένα επίσης ελληνικό ζυθοποιείο και διάφορα άλλα σημεία. Από τα σοβαρότερα κτυπήματα της τρομοκρατικής εκείνης ομάδας ήταν η ανατίναξη της οθωμανικής τράπεζας στη Θεσσαλονίκη και της παραπλήσιας γερμανικής λέσχης που υπέστησαν ολοκληρωτική καταστροφή από δυναμίτες που είχαν τοποθετηθεί σε υπόγεια σήραγγα.

5.      Εφημερίδα Φάρος της Θεσσαλονίκης, 28 Φεβρουαρίου 1901. σ. 1η.

6.      Αικατερίνη Γιαννουκάκου, Βιβλιοθηκονόμος Γ.Α.Κ.-Ιστορικού Αρχείου Μακεδονίας, εξιστόρηση στην εκπομπή Μηχανή του Χρόνου με τον Χρήστο Βασιλόπουλο και θέμα “Η φυλακή του Γεντί Κουλέ”..                                                                                                         

7.      Γιάννης Μέγας, ΟΙ Βαρκάρηδες της Θεσσαλονίκης, Εκδοτικός Οργανισμός Κυριακίδης, Θεσσαλονίκη 2010, σ. 164.

8.      Κωνσταντίνος Νίγδελης, Επταπύργιο-Γεντί Κουλέ, πορεία στο χρόνο, Δήμος Συκεών, Θεσσαλονίκη 2002, σ. 34. Επίσης, εφημερίδα Φάρος της Θεσσαλονίκης, Τετάρτη 28 Μαίου 1903, σ. 1η.

9.      Εφημερίδα Φάρος της Θεσσαλονίκης, 11 Μαίου 1903, σ. 1η.